<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-1"?>
<rss version="2.0">
  <channel>
    <title>Sirdoon Network</title>
    <link>http://www.sirdoon.com/</link>
    <description></description>
    <language>en-us</language>           
    <generator>Nucleus CMS v3.24</generator>
    <copyright>©</copyright>             
    <category>Weblog</category>
    <docs>http://backend.userland.com/rss</docs>
    <image>
      <url>http://www.sirdoon.com//nucleus/nucleus2.gif</url>
      <title>Sirdoon Network</title>
      <link>http://www.sirdoon.com/</link>
    </image>
    <item>
 <title>AMANDA, marka hore sorry, marka xiga Thanks..</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=621</link>
<description><![CDATA[<a href="http://www.sirdoon.com/media/4/20110906-1.JPG">null</a><br />
Amanda Lindhout ayaa manta ka soo degtay garoonka diyaaradaha ee Muqdisho. Amanda cidii aan aqoon waa saxafiyaddii reer Canada ee sanaddo ka hor lagu afduubay laguna silciyey somaliya, bishii agoosto 2008 ayey tagtay ceelasha biyaha ee duleedka muqdisho si ay dunida uga waranto dhibaatada ay ciidamii Itoobiya ee xillga Muqdisha heystay ugeysteen shacabka Somaliyeed.<br />
<br />
<br />
bishii November 2009 ayey ka dhooftay isla garoonkan diyaaraha ee muqdisha, kadib 15 bilood oo ay gacanta ugu jirtay arxanlaawayaal kula kacay falkasta oo foolxumo ku ah dadnimada, diinta iyo ilabxnimada. Jirdil, gaajeysiin, handadaad joogto ah, indhaha oo laga duubay iyo qol mugdi ah oon daaqado iyo iftiin midna laheyn oo muddo dheer lagu hayey iyo in kale oo aan la sheegi karin ayaa kamid ahaa gabood fallo iyo darxumooyin tira badan oo   Amanda Lindhout iyo Nigel Brenan, saxafigii  reer Australia ee la afduubnaa lagula kacay. <br />
<br />
Lindhout iyo saaxiibkeed waxaa la sii daayey ka dib markii qoysaskoodu xarasheen wax alla wixii ay hesteen oo xitaa la shegay in ay dharkoodii iibiyeen iyo weliba qaaraan ay saaxiibadood soo uruiyeen.<br />
Waxaas oo dhibaato ahi lindhout kuma ay beerin cuqdad iyo karaahiyo ay uqaaday dadkii ay ka dhasheen kuwii sidaas liidata ee banii adamnimada ka baxsan ula dhaqmay, marna kuma ay fekerin arrgoosi, mana ay jecleysan in dumarkii dhalay ama la dhashay ay xanuunkeedii oo kale maraan.<br />
Taas bedelkeeda waxaa ay Lindhout muujisay qiimaha ay siineyso dadnimada, karaamada baniidamnimadu  leedahay,agteeda sarreynta dareenka isu damqashada, is gargaarka, isu naxariisashada iyo cafisku ka leeyihiin.<br />
In yar uun ka dib markii ay Canada kulaabatay, Amanda Lindhout waxaa billawday dedaallo aan kala go,laheyn oo ay ugu gurmaneyso dadka Somaliyeed gaar ahaan sidii wax loo bari lahaa dumarka dhalinta yar ee aan heysan fursad ay waxbarasho jaamacadeed ku helaan, waxaana ay abuutay barnaamij ay sanad walba tiro gabdha somaliyeed ah uga bixineyso kharashka jaamacadda buugaagta, qalmaanta iyo nolosha ardayadda inta ay jaamacadda kujirto.<br />
 maaha uun oo keliya in Amanda Lindhout ay tobanaan gabdho somaaliyeed ah rajo iyo mustaqbal wanaagsan u  abuureyso ee waxaa ay isu bedeshay saaxiib mukhlis ah, madaale aan hurdo iyo hoyaad aqoon oo cod dhawaq dheer ugu doodda  xuquuqda dadka Somaliyeed meel kasta oo ay joogaan, toosh iftiin dheer lehna ku raadineysa sidii dadka somaliyeed uga bixi lahaayeen foolxumida daaintay.<br />
Waxaa ay ka soo muuqataa televisionada iyo qalabka warbaahinta iyadoo somliya u doodeysa, iyadoo siyaasadaha dowladaha qaar ee somaliya ku wajahan dhliileysa caalamkana ku eedeyneysa iney dayaceen kana seexdeen masuuliyaddii ka saarreeyd shacabka Somaliyeed<br />
<br />
Taasi waxaa ay durba Amanda lindhout ka dhigtay qof aysan cadowga Somalidu jecleyn, waxaa lagu billaabay colaadin iyo in naceyn loo muujiyo mar haddii ay noqotay cod dhiirran oo aan cabsi iyo ganbasho midna aqoon oo shacabka Somaliyeed ee dulman u doodaya, meelaha aan Amanda laga soo dhoweyn waxaa ka mid ah magaalada Nairobi oo ay ku badanyihiin yaxaasyada baa,ba’sanaata Somaliya ku liibanay, taasina ma filayo iney cidna layaab ku tahay.<br />
<br />
Waxaa se ciddii Somaliya wanaag la jecel niyad jab ku noqotay, cadawgeedana farxad u ah inaan Amanda maanta cidina Muqdisho ku soo dhoweyn, dowlad, shacab, warbaahin iyo ururo bulsho midkoodna ma  dhihin soo dhowo, ka raalli noqo wixii  laguu geystay, amaba  ku mahadsanid dedaalka aad dadkeenna ku caawineysid midna. <br />
<br />
Ma aysan arag wax u muujiya in dadkii xumaanta iyo dhibaatada intaa laeg ugeystay iyaduna ay wanaagga intaas la eg ugu bedeshay ay u qalmaan in sidaa loola dhaqmo. Aragtideyda xamar uguma ay imaan insaan qiimeynkara, miisaanna saari kara mudnaanna kala siin kara xumaha iyo samaha, sharka iyo kheyr, munkarka iyo macruuf, taasi waa sifooyinka lagu garto insaanka damiir nooli ku jiro.<br />
<br />
Amanda Lindhout iyada ayaa dooratay iney dadka somaliyeed gargaarto wixii loogeystayna cafiso mana filayo iney cidna abaal iyo amaan uga rabto,taksiga ay qaadatay kharashkiisana ayada ayaa iska bixineysay, waxaase la fishaa baniiadam kasta oo meel ku nool in ay ku jiraan qaar damiirku meyd ka yahay oo aan dugaagga waxba dhaamin sida kewii Amanda iyo saaxiibkeed afduubtay, iyo kuwa dareen iyo damiir nool oo dadnimo lihi ku jiro. <br />
<br />
waana kuwaas danbe kuwa aan manta filayey inaan aniga iyo Amanda lindhout  Airaporka Muqdisho ku arki doonno, ma fileyn iney kaligeed Tax raaci doonto sida manta dhacday, ma aheyn sidii ay mudneyd<br />
Ugu danbeyntii aragtideyda Amanda waxaa ay mudantahay in si sharaf leh oo dadnimadeenna u qalanta loo soo dhoweeyo, in madaxweynuhu Qasriga madaxtooyada ku qaabilo kana raalli geliyo xanuunkii ay dalkeenna kula kulantay islamarkaana uga mahad celiyo wanaagga ay noola soo laabatay.<br />
<br />
 waxaa ay mudantahay in la siiyo shahaado sharafeed iyo dhalashada Somaliya, waxaa ay mudantahay in baarlamaankeenu xaruntiisa ku soo dhoweeyo kuna qaabilo.<br />
<br />
Waxaa ay mudantahay in gabdhaha Somaliyeed siweyn oon hagar laheyn u soo dhoweeyaan oo cillaana u saaraan, dharka hidaha iyo dhaqanka Somaliyeedna u hadiyeeyaan, kadib karaalli gareeyaan wixii wiilshooda iyo walaalohood u geysteen, tusiyaanna iney fahamsanyihiin abaalka ay u geleyso caruurtooda. warbaahintuna waa iney siiyaan ihtimaam dheeraad ah iyo xiisaha ay mudantahay in loo yeelo imaatimkeeda, raalli gelin iyo mahad celiina isugu daraan. <br />
<br />
Waayo waxaa ay tusineysaa in bahalladii afduubka u qabsaday sanadii 2008 aysan dadka somaliyeed matalin wakiilna ka aheyn magacoodana ku hadli karin ee dadka Somaliyeed yihiin kuwan kal gacalka iyo soo dhoweynta iyo raalli gelinta bixinaya,waa dhaqan u qalma inta samaha qeymeysa.<br />
<br />
Yusuf Sheikh <br />
Muqdisho.<br />
adiib2000@gmail.com<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=621</comments>
 <pubDate>Tue, 6 Sep 2011 22:02:03 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>XOG AAN LA GARANEYN</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=619</link>
<description><![CDATA[WQ  A. M. Yusuf<br />
<br />
“Geyigaan ku noolahay gaadaha adduunyada;<br />
in kastuu gun dheeryoo xogtiis aan la garaneyn? <br />
hadba xubin u gaadhaba Aadmigaa ku geeddiya.”<br />
<br />
— Xasan Sheekh Muumin Gorod (1931–2008)<br />
<br />
<br />
G<br />
OOR BAABUURKU uu dhaqaaqi lahaa, kuleylka jiray awgii, daaqaddii aan xigay muraayaddeedii hoos-u-dejdidii aan is lahaa, ayuu wiil yaraa halhaleel iiga soo dhiibay xaashi isku duubanayd. Aniga oo foolkiisa ku maqanaa ayaan waraaqdii ka mahiibay; saa isagu na dib ayuu haddiiba u qooransaday abbaar ay taaganayd islaan xijaabanayd. Jalleecada wiilka waxa ay ka dhiganayd baaq uu iigu tilmaami lahaa; cidda xaggeedii uu iiga keenay farriinta. In kasta oo aan naagtii si daymo lahayd u eegay; si dhib leh ayaan misana u arki karayay indhaheedii halaalaceynayay. Biligtaa qudha… iyo tagsigii oo shaagaggii rogay.<br />
<br />
Waraaqdii ayaan degdeg u kala furfuray. Dhowr sadar oo si boobsiis ahayd loo soo qarqaroofay, iyo tiro telefoon bes ayaa ku qoranaa. Islaanta shukeysanayd, ayaan is iri, maleha waa Geeridii oo ku madleysa (ballamineysa). Meesha waa Muqdisho. Cabsi ayaa i gashay. Allaylee, cabbaar yar kaddib ayaan se garwaaqsaday in Xamar ay badi ka talinayeen wadaaddo, asii sii talaxgabi lahaa; duulal qammaamudanaa, kuwaas oo wada foolal hagooganaa. Qowleysato aan Maxamediyada rumeysaneyn, balse rabitinkooda uun rumeysan, yaa garan karay Al Shabaab waxa iyo diinta ay dheeraayeen Soomaalida inteedii kale: Ma Muslimnimo mise murtadnimo? Ma dhaladnimo mise shisheeyenimo? Ma gacaltooyo mise nacabtooyo? Ma ragannimo mise ragrifnimo…? Ogow se, bidhaanta keliya ee sida ugu qaawanaanshoha badanayd isugu kay muujinaysay; waxa ay ahayd Luulkii Bariga Afrika, magaalamadaxdii Soomaaliya, tiiyoo gebi ahaan ba ka arradanayd dharkii ay ku asturnaan jirtay—iyo dhambaalkan asturan.<br />
<br />
Xaashidii ayaan eegmo kula dhaygagay. Sadarkii hore ayaa ba weydiimo silloon igu kediyay,<br />
<br />
“May aqoonsan kari lahayd? Xataa haddii aan xijaabnaan lahayn?”<br />
<br />
Tallan ayaa igu abuurmay. Dhigmada, habka farta ay u qoranayd, ayaan se ugu maleeyay in ay soo qortay marwo aan horey u soo oqoon jiray waa fog kahorow. Labaatan sano ayaa laga joogaa kolkii iigu arag dambeysay. Islahadal. Haayoo waad taqaan; iyo mayee ma taqaannid. Mayee… may… maya fartan ma aheyn wax igu cusubaa. Qofkee se ku iqiin? Goorma ayaan se ku iqiinnay? Meelma ayaan se kula iqiin? Iima kala caddeyn. Illayse waa aan hubay, oo hubay in ayan fartaan igu cusbeyn.<br />
<br />
Dabadeed laga billaabo dhanka bidix lagu na geeyo dhanka midig, sadarkii xigay, sadarkii labaad, tibix ba tibixa kale ee ku sii xiriirsanaa, ereyba ereyga kale ee ku sii daba yiil, ayaan isha dadab aal yar u la sii yare raacraacay; saa ka ba sii daran. Iyaa! Waa ba halxiraale horleh:<br />
<br />
“Waa H. O. aka M. L.”<br />
<br />
Illayn mashaqo waa tan oo kale. Yaabka aan arkay. Dad waa kii mar uun dhakafaara; ma aniga ayaa se weligay ba is lahaa sidaas oo kale in aan maalin uun u dhakafaari lahaa. “Ha dhibic, A dhibic; Ma dhibic, La dhibic,” ayaan in door ahayd ku sii werwerdiyay. Wax aan ku celceliyo ba, kol ayaan ba hasinka u gaaray, aniga oo qaawanaa in aan tagsigii dibadda uga boodo. Waa anigii se cod buuxay, af labadii, la yeeray, “Eureka! Waan helay!” Aniga keliya ayaa se is maqli karay; maxaa yeelay, codku waa mid aniga uun iga dhex yeeray. Filanwaa awgii, ayaan isu dareemay sitaahoo labadaydii caymood laga furfuray caadad ku xiranaa. Laabtayda ayaan isla jeer ahaantii ba uga dhex jeeday: dhammaadkii toddobaatameeyadii, hablaha Soomaaliyeed, foodleydii ugu qurux iyo soohorjoogsi wacanaan jirtay; kaartoliino caan ahaa, Kaarkii Boostada ee sawirkeedu uu ku oollaan jiray; ma waan durba saa la i hor keenin: Timaheedii oo u tidcan habkii Abooto Soomaali hore; inan sheegatay ugubnimo iyo haashaar, gabadhaan jeclaa oo ii dhoolbireysa, tiiyoo xidhan subeeciyad faraqyo iyo xiddooyin ba leh, oo weliba na “dhexda taako gaw tahay,” oo ay na ugu dhuuqsan yihiin “tel iyo xiisaan”. Naasaheedu na ay doobiga wada yihiin. Jecliyaa! boholyowgu horba sida uu iiga dhex hanqaray, oo misana mar kaleeto il gudeedda maankaygii, dib loogu cawiray — hillaac 'yada ka soo baxay.<br />
<br />
Waryaa, “H. O.”, mindhaa waa soogaabsi ka taagan “Hakimo Omara” — far Soomaali ahaan na u dhigmi “Xakiimo Oomaara”. Sannado badan, malaha, waa yartii aan iyada awgeed u boholyoobi jiray? Jacaylkaygii hungoobay. Billaa aan dib ula kulmi…? Quruxleydii ku magacdheeraan jirtay “Mona Lisa”? Tolow ma gabadhii ba? Mise waa dhagar baas iyo “xog aan la garaneyn”?<br />
<br />
Maxaan se hablaha maansooyin qurxoon looga dhigin? Ama se ba hummaag aan jeer na isdhalarogeynin? Qurux, “sabaan laarriyaa ” aan uu heli kareynin? Ahaan lahaydaa Mona Lisa: hummaag siyaabo aan kalajoogsi lahayn had iyo jeer ba loogu ag bururi kari lahaa; gedda Suufigu ba uu ugu muraaqoodo Digrigiisa? Hayeeshee, iska ahaan: “cosob aan cidi daaqin,” aagaan gocoy, gabadh aan dhaddigoodkeeda marna ba la darin “warmihii tumaatida adkaa ” — bikro aan abidkeed ba la bikrojebin kareynin? Bilcan hiyiga iyo laabta uun iiga nikaaxsanaan teeryo Gabbaldhaca iyo Hiimmamow  Waaritaanka. Teeryo Baabba' Uunka. Ilaayo Gabaabsiga Ilbiriqsiga Ilbiriqsiyo oo idil ugu wada garaacis dambeeya. Milayla'aan. Balse ii aniga ahaan, marwolahaan; ama caashaqii Maxamed Cali Kaariye: “Jacayl aan dhammaanoo dhexda iigu maran” uun. Bes!<br />
<br />
Durba madaxaygii sow kama ma ayan dhex “talalaxleyn” cuudkii Xudeydi, “tininigtii” durbaankii Cali Dheere, sacab, or, jiib iyo jaan… iyo qaraamigii, taas oo aanan anigu weli helin xogteedii ba, iyo labaddaraadle codkii madhaafanka ahaa; may codkii toolmoonaa ee Maxamed Mooge Liibaan. Heestu ba hees oo qudha iigu ma ayan sinneyn; illayse waxa ay iiga soo dhignaan jirtay; bal aan u soo ergisado tibaaxdii Yuusuf Maradoon, taas oo iya na sida iila wada roon wax u qeexi kari lahayd, “Anoo nacasa neeftaan ku nuuxnuuxsanaayay ”. Aheey ah! Mooyi se—. Mooyi se in quruxda hablaha ay u raagi kareyso sida “Gaaraabidhaan”: hees waayo' hore soo qurxoonaan jirtay, isla sideedii na imminka weli u qurxoon, weligeed na ba u sii qurux badnaan doonta geddii : shalay, maanta, iyo berri.<br />
<br />
“Show Mona Liza isla sideedii hore billaa iya na weli u ilqabato wacanayd,” ayaan is weydiiyay. “Mise waa ba ay ka tayo hooseysaa heestii Xasan Sheekh Muumin ee,<br />
<br />
 <br />
GAARAABIDHAAN? ”<br />
Geyigaan ku noolahay gaadaha adduunyada;<br />
in kastuu gun dheeryoo xogtiis aan la garaneyn,<br />
hadba xubin u gaadhaba Aadmigaa ku geeddiya:<br />
Maskaxduu gargaarsaday kartideeda gaatiray,<br />
sedkiisii galgaaliyo kii gacantogleeyee,<br />
gaaxdeeda maalaa guul u qeybsan waayee.<br />
<br />
Gaban soo koraayaa maangaabis weeyaan;<br />
Intuu geed ka booduu gembiyaa dantiisa.<br />
Guyaalkii i soo maray, galladdaan burburin jiray,<br />
maantaan garwaaqsaday:<br />
godobtii aan fali jiray, hadduu Guulle igu noqay,<br />
rag waa gelin dambeetee waa inaan garqaataa.<br />
<br />
Kuwa marada gaabsadee dhaqankoodii gaasiray,<br />
gabadhiyo garoobkii kala garan ba waayee;<br />
waxa ila gudboon oon raacdadeed gelaayaa:<br />
inan guudka dabatay, garka xidhan taqaanna,<br />
sidii baarqab golongolay, dhexdu taako gaw tahay,<br />
aan gacal wadaagnoo gacantaydu laylido.<br />
II.<br />
<br />
ANIGA iyo curaddii reerkeenna, ayaa aroortii xigtay wada quraacanaynay. Shimbiro kala kaan ahaa: baalfallaar, cali-food, culiculi, humburuq, qoolley, ilcad, tumaal-geeddow, tuke, dafo, guumeys, aboodi, guduri, galow iyo fiin, cantalyaa, geeltoosiye, guuguule…iyo qaar kale; haadku siyaalo kala teelteel ahaa, ayuu ugu kala ciyaarayay cirarkii Wardhiigley; muuqoodu na waxa uu hadba inooga soo dusayay shubaakadda ugu ballaaranayd shubaakadaha qolkii fadhiga. Badweynta Hindiga ayaa iya na neecaw qaboobeyd ku soo dul afuufeysay degmadii Xamar-Jadiid, oo iyada na ku waaberiisatay maalin jiilaaleed yare diirranayd, taas oo qofkii sanado badan Yurub ku soo baadsanaan jiray ay ku sabaaleyn in uu ciyoon dibadda uga baxo aqalka huursanaanta badanaa. Xaggee se naftaydii u hilowsanayd loo dalxiis geyn karayay: Xeebtii Liido? Tii Jaziira? Rugo aniga iyo walaal ama aniga iyo wedey aan u wada dabaal tegi jirnay. Sow ila ma noqon wax laga dhiidhiyo! baqdinta laga baqa hayay Shabaab meel baas laga-soo-ganay, kuwaas oo iyaga daraaddood ba looga maagganaa deexdii Muqdisho. Ciilow way! Muuqaal lahaan jiray soojidasho wacanayd oo ay ka wada sinnaayeen awgii; dhulkii weeyaan Axmed Saleebaan Bidde ku tilmaami jiray, “guudleyda oo badan[ayd]”, si gaar ahaaneed, malehayga, “Hablaha Geeska Afrika ,” gabadh uu iskii iyo iddii ba uga calman jiray; an se ila ahayd hees Mona Lisa, gacaladaydii—“taan lahaan jirey markaan tumasho soo qaado ”—iyada awgeed ba in loo curiyay:<br />
<br />
Dhayal looma heesee dharaartii aan ku caashaqay,<br />
Ee aad dhibtaadiyo igu dhalisay hawlahan:<br />
Dhulkanoo gu'guu da'ay dhinacyadan Maqadisho,<br />
Dhanka midig baddii tahay bidixdu na dhir iyo doog,<br />
Ciidddaan dhabaq guduudka ah,<br />
Ee dhiin lo'deenniyo geeluba ku dhadhabo,<br />
Iyo ubaxa dhaadheer—<br />
Miyaad kala dhextaagneyd?<br />
<br />
<br />
Marwo jirsatay sano kontomaad, abbaayday Qadiijo, saabka feeraheedii neef uu la buufsamo inta ay gude u jiidday, ayay misana sida dheri shuuqa hayay durba iila hadashay, “Waa la duqoobay. Arooryada, tan oo kale ah, firfircoonaan iyo tamaro ayaan la soo toosi jiray. Haddeer se tawaawac uun weeyaan; waxii aan dareemaa ba. Waheey, naallada adduunyadu ba, waa xiiso dhaqse u dhici og sidii duqsiga May”.<br />
<br />
In kasta oo ay walaashay iga dherer iyo dhuubni ba badanayd; anigu na iyada ayaan dhowr sano ka sii da' yaraa.<br />
<br />
“Duq Islow  oo kale,” calaacalkeedii dheeraa, ayay halkiisii ka sii miistay. “Nin[...] maalmo badan soo jiree madaxu booseystay , guyaalkii i soo maray, ma aniga oo aan ogaalkeedii na soo ba lahaan jirin, miyaan misana ku soo baxay guumeys waa hore, horeyba u soo gabowday? I maqal. Walaalkay Dalmarow—? Xog aan la garaneyn ayaan shaaca kaaga qaada hayaa. Ma og tahay—? Haddii aan ahaan lahaa dilaa doona haya in hablaha hubla'aan iyo sunl'aan uu wada gumaado; xabsi ayaan boojimo  uga wada dhigi lahaa, halkaas oo ayan isku eegi kari lahayn tafaaful la yiraahdo biladdaye. Muddo aan ka yareyn ilaayo toban sano oo kale, kol muraayad oo idil laga wada xayiray; haddii dabadeed naag ba markeeda loo oggolaado in ay muraayad isku eegto, qarracan iyo murugo awgood, ayay middood ba midda kale uga daba dhiman lahayd. Waayo sidii Shabaabku badi ba u qabsaday xaafadihii Xamar, waxa aan xataa nacay in aan foolkayga jeerna muraayad ku eego. Shalay ayay noloshaydu iigu qarracan badanayd. Walaakayow adiga imaanshahaaga dartii ayaa igu dirqiyay in aan cusburto. Saa maxaa dhacay? Murayadda gudeheedii duqdoo iga soo dhex illaaceysay; ma waananay iga nixin? Ma waanan aniga naftirkayga iska nixin. Murayaaddaay meel daran ka bax! Shabaabow adna lagu waa'. Waqtiyow na, Eebbe kuu qod xawaal dheer. Yaa hablo foolxumadooda u kaayay oo aan idinka ka ahayn. Dhowr bilood gudahood, sow taa quruxdaydii ku qayirantay. Illaacdadaydii meeday? Meeday awooddaydii? Hoogay oo ba'ay! qabkaygii waa kaa shiiqay. Ninkee habartayda, tan wax ku fala haya…”<br />
<br />
Ma og tahay se—? Ma og tahay, si ka duwan dhillaysiga Al Shabaab in rumeystaan weligay ba hablo kala ilwaad geddisanaa, ayaan jacayl la soo dhisi jiray; illayse iyaga oo idil, wadarta jacaylkoodii, u ma dhigmi karin jacaylkii aan la sammeyn jiray gaaridii haweenka; Qururx lagu naaneesi jiray La Gioconda; mayee, cakuyeey aniga iyo hafyo! Mayee waxa lagu naaneesi jiray Mona Lisa. Xogta aan ka bartay walaashay Qadiijo haddii ay dhab tahay; sida nooleha ba geeridiisa kadambow; xataa quruxda haweenku na geerideeda kaddib: arki mayso dibusoonoolaansho dambe. Tagtadii, lagama yaabo in ay isu soo rogaaceliso, joogto ama timaaddo ba. Laba waabberi kaddib, ayaa illayn aniga na, weliba si aad iila silloonayd, daaha la iiga furi lahaa—“xogtiis aan la garaneyn”.<br />
 <br />
III.<br />
<br />
MIISKII cuntada kol ay ka ag kici lahayd, ayaan jeebka surwaalkaygii uga soo saaray dhambaalkii shalayto uu kuraygu iiga keenay abbaartii ay rorogtay naagtii xijaabnayd. Shibtayda ayaan na ka galay; waayo waxa aan rabay in aan iyada ka xogsado, halxiraaleyaalka xaashida ku qoranaa, billaa ay wax uun iiga furfurto uun. Saboolnimo waa indhala'aan. Qoraalkii oo xaggeygii u soo gemboonaa, ayay caddaysinka  xaashidii si biciriirsi  lahayd u eegeegtay. Hadday malluugga hal erey na arki kari weyday, ayay dabadeed iyadii oo aan rugteedii ka istaagin, kursi wareeggii ay ku fadhisay inta ay dib isugu kala fireysay; rako meel duleedkeeda ahayd qotontay; ha ka soo laacdo indhagashigeedii. Anigu na geddii Shabaab loo raawin lahaa: xadiith laciif ah ama Aayado meelo aan ku habbooneyn loogu soo daliilin, ma waanan qiiro Mujaahidnimo iyo labaddaraadle dhegannugeyl ba iska wada raadin. Saddex jeer ayaan ololay ! Ay ookiyaalehii (muraayadihii) sii gashanaysay maahee, xaashida boggii dhigaalku uga taashiilanaa inta ay u rogatay,<br />
<br />
“Iyaah! Fartaan fartii Mona Lisa ahaa!” ayay tiri, “lambarkaan ba, kuu aqaannaa. Waa tefoon lambarka gurigeeda. Boowe, war lagu sii. Anaa iyada u sheegay in aad iman lahayd. Dorraad.”<br />
<br />
Illayn sheeko kaltanka ayay ku wanagsan tahay e, dabadeed anigu na walaashay sow uga ma sheekeyn sida warqaaddu ay iigu timi.<br />
<br />
Mar kale ayay la soo boodday, “Mona Lisa waa—quruxdaas. Qurux! Qurux! Qurux! Iyada oo dhan se waxa aan ka gaabsaday kolkii ay aroostay nin aan iyada u qalmin, oo weliba iyada ku noqday xilagube inkaaranaa. Gabadh—gabadh la dhaho Meyla, ayay isu dhaleen.”<br />
<br />
“Ninka ooridiisii nin kale loo igdhaan ahaye ,” ma waanan anigu na halkii Raage dib u soo gocon. Sow durba ma sii weydiin, “Ma is qabaan weli mise—?”<br />
<br />
Hadalkii ayay igu kala goysay.<br />
<br />
“Lammaan wada nool ba wed kala qaad,” ayay tiri. “Gantaal ka mid ahaa riddooyinka AMISOM, ayaa noloshii ifka u qoonsaday. Biciid, Alla Kuuma Samadarraadee, sanad ama meelahaas oo kale, 'yuu mootan yahay.”<br />
<br />
“Hawraarsan. Carmal —. Qurux gambo leh,” inta aan anigu na uurka uga yare taamay, ayaan Qadiijo weydiiyay ruunka Mona Lisa ay Xamarcadde ka degganayd.<br />
<br />
“Booli Qaran. Isla gurugii aad ku ogeyd.”<br />
<br />
Xaashidii ayaan gacanteedii ka dafay. “Magaaladaan u dhaadhaci lahaa e, baayooy ina keen soo wada dalxiisno e?” ayaan ka codsaday.<br />
<br />
“Bal aniga iyo dalxiis, daya! Qof xijaab ku dhex qufulan, iyo qof sheeladii shookiga ku dhex qabbiran; waxba is ma dooriyaan. Waa labo boojimo  oo isla hal cimilgal ku wada dhex sheelan. Adigoon naas hooyo wada nuugay, intii hadba la iga kaa wareysan lahaa, taan kuu ahaa walaashaa rumaad iyo sharmuuto aad u galmoon lahayd na, allaylee foolxumadaas—dalxiis aan ka la'aado.”<br />
<br />
Caro awgeed, warkii ayay ku yare mergatay. Dabadeed intay istaagtay, meel laabato ahayd; maryo kebiskii guriga is dul tuunsanaa, tiiyoo la mooddo se in najaas harmin oogadeeda ay ka dhawrsan lahayd, ayay murugsato  iyo suul ku soo wada qaadday.<br />
<br />
Aniga oo la yabbanaa dhaqankeeda baal aan weydiiyo, “Abbaay maxay yihiin—?”<br />
<br />
Sitaahoo ay col la ahayd shukooyinkii Carabta, ayay dhulka u sii wada daysay. “Bannaankii na xijaab,” haddana sidii Muxuddiin Darbo  inta ay kolkba dhan u laadday, “mayee qolofahan usukugga ku gaashaaman, intii aan ku dhex suyuci lahaa, dhex joogga gurigan huwaarsan, ayaa ii dhaama. Dalmarow, i maqal! Gallad Ilaahay weeyaan Shabaabtu, dhillayo is soo urursaday, haddayan guriga iigu soo dhicin, oo ayan na meherl'aan, diin sirgaxan igu naageysan—iyo dhillannimo ka haransan xijaabkan weliba igala sii urka ba badan, tuuteha gumeyste ee ciidanka AMISOM. Weligay ba miyaan mayray se! Genbisadaas  ayaan dabqaad qiiqa haya u hoos geliyaa, xijaabka kusheegga na aan dusha uga xooraa. Qasli-ka-mayrasho ka wanaagsan, miyaa jiri karta?”<br />
<br />
“Ukhtii Fillaah, walaashay Jiijo, wax ka sheegis dambe Al Shabaab sii iga ma baah na. Runta aad ka asiibtay waa run adiga xaggaaga uun ka ahaatay; waxii aad geftay na, waa nifaaq Al Shabaab xaggooda uun ka ahaaday.”<br />
<br />
Daliig xeebeedda Liido ayaan kula kulmay, hal sano kahor intii Soomaaliya aan ay weli colaadda sokeeye ka qarxin. Beri iiga muuqaallo qurxoonaa, beri iiga madaddaalo wacnaa, iyo beri iiga qooq badanaa; weligay ba dib dambe iima soo marin. Hummaaggii furdadii, oo qoor geel oo kaleeto iigu soo bidhaama hayay, si qoolaaban na ugu sii jeeday xaggii hirarkii kacsanaa, iyo baaxasooraha Badweyntii Hindiga. Agagaarka Baar Liido, xeeb ay maayaduhu hadba ku soo maaxdumayeen, ayay hablo wada qaarar qaawanaa is ag xoorxoornaayeen. Heerin  wada xiranaa hoosgashiyo ku ciriirsanaa bes; balse la moodayay in ningax  oo kale loogu kala dhex cubay doollahoodii; kolka ay fool ka fool kaaga soo hor jeedeen se, labada daan ee cambargeelle iyo shaashkiisii; mayee timaha gumaarkoodii na, ay nigiskii dibadda uga soo kala foocsanaayeen. Alla! maxaan se arkayay naaso iskaga qaawanaa, Naaso Hablood oo kale; iyo naaso lagu celiyay keeshaliyo lahaa midabbo u kala duwanaa geddii jeegaan: Ragga nugulka u ahaa hawlaha jacaylka, siiba aniga oo kale; doobkii wali, waa wax uu ku indhawirqi lahaa. Iska fariiso ahaydaa! oo milicso uun bilistaa, Mona Liza, oo ku hor galacleynaysay.<br />
<br />
<br />
<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=619</comments>
 <pubDate>Fri, 29 Jul 2011 22:00:20 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Xildhibaan C/Raxmaan C/Shukuur oo daboolka ka qaaday inuu u tartamayo xilka madaxweynaha Somaliya.</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=618</link>
<description><![CDATA[<div class="leftbox"><a href="http://www.sirdoon.com/media/4/20110520-P5181280.JPG">null</a><br />
“Dan la diimeeyey iyo qabiil la dowladeeyey ayaa qaranimadii Somaliya halis geliyey”ayuu yiri xildhibaanka oo lahadlayey indheer garad isugu jiray aqoon yahanno ganacsato iyo salaadiin ka soo jeedey beelweynta habar gidir xaflad ka dhacday hotelka saxafi ee magaalada Muqdisho maalinimadii Arbacada 18/05/2011.</div><br />
Hadal uu madasha ka jeediyey ayuu ku sheegay inuu doonayo inuu u tartamo xilka madaxtinimada somaliya ee la filayo iney dhacdo Agoosto 2011.<br />
<br />
“Waxaa igu jira han siyaasadeed, waxaan isleeyahay himilada guud ee ay shacabka somaliyeed higsanayaan waad xaqiijin kartaa, sidaa darted waxaan doonayaa in aan idinku wargeliyo inaa u tartamayo hogaanka qaranka ee xilka madaxweynenimada Soomaaliya” ayuu   yiri.<br />
<br />
Kulankani ayuu sheegay in uu bilaw uyahay is aragyo is daba joog ah oo uu doonayo inuu laqaato xubnaha baarlamaanka KMG, beelaha somaliyeed, aqoonyahannada iyo maamul goboleedyada dalka kajira.<br />
Khudbad socotay muddo 20 daqiiqo  si weynna loogu sacab tumay ayuu ku faahfaahiyey sida mushkiladda Somaliya haysataa ula muuqato. <br />
 <br />
Labadii tiir ee aasaaska u aheed dowladnimada oo kala ahaa Dalka iyo Diinta ayuu tilmaamay in dhaawac weyn loo geystay ka gadaal markii dantii gaarka aheed la diimeeyey  magacii diintana  wax  lagu dumiyey laguna dilay.<br />
 Dalka ayuu ka digay iney halis weyni  soo food saartay maadaama qabiil waliba dowlad u gooniya ku dhawaaqay ayna hadda marayaan 27 dowlad qabiileed. Waxaa uu ku dooday  in tani ay  fogeyneyso himailadii dhismaha  qaran somaliyeed oo dadka oo dhan ka dhexeeya.<br />
<br />
Xildhibaanka oo lagu tilmaamo inuu ka mid yahay siyaasiyiinta fara ku tiriska ah ee aqoon durugsan u wada leh carabta, galbeedka iyo diinta islamka ayaa si weyn uga soo dhex muuqday masraxa siyaasadda ee Somalia labadii sano ee la soo dhaafay.<br />
<br />
Waxaa uu tilmaamay in mushkiladaha manta somaliya ay wajaheysaa aysan aheyn ku wii hore.<br />
“ Adduunyada waxa ka ka dhacaya is bedello waaweyn oo si loola jaanqaado ay tahay in aan la dhihin maxaa habboon ee la yiraahdo maxaa suurto geli kara si horay loogu dhaqaaqo ayuu yiri.<br />
“Soomaaliya waxay maanta u baahan tahay waa hogaan hiigsi (Vision) leh, Risaalo (mission)  iyo hawl qorshayn  halbeeg leh ” ayaa hadalladiisii ka mid aheed.<br />
<br />
Musuqmaasuqa, eexda iyo danaysiga gaarka ah oo lala dagaalo ayuu farta ku fiiqay in ay tahay tan keliya ee qaran somaliyeed oo taabbo gal ah lagu dhisi karo.<br />
Waxaa uu ku nuuxnuuxsday sida ay lagama maarmaan u tahay in la helo nidaam dowladeed oo hufnaan iyo karti ku dhisan cadaaladna salka ku haya. <br />
<br />
“Cadaaladu waa in cid walba ay heshaa inta uu la egyahay saamigeeda iyo miisankeeda waxqabad. Maraykan iyo Madagashkar waa laba dawladood oo UNka ka wada tirsan laakiin isku miisaan ma ahan” ayuu tusaale ku bixiyey<br />
 Dadka xafladda ka soo qayb galay ayaa si weyn u soo dhoweyey musharrxa nimada xildhibaanka iyagoo u balanqaaday iney hiil iyo hoo’ba la garab istaagi doonaan.<br />
<br />
Professor Maxamed faarax jimcaale  oo ah siyaasi rug caaddaa ah si weynna looga yaqaanno somaliya oo madasha hadal ka jeediyey ayaa xildhibaanka u qiray waxa uu ugu yeeray laba sifo oo ay yartahay in la isla helo aqoon iyo aragti dheeraari.<br />
 <br />
“anigu qofkii igu yiraahda Musharrax ayaan ahay ee itaageer, waxaan ku oran jirey aniga ayaa musharrax ah, maantayse waxaan arkaa in musharrxii dhabtaa ahaa yimid, sidaa darted anigaa musharrax ah oran mayo” ayuu  ku kaftamay prof jimcaale oo dhanka kalena ka codsaday ka soo qeyb galayaasha xafladda iney garab istaagaan xil dhibaanka.<br />
<br />
Waxaa sidoo kale xafladda hadallo ka jeediyey xildhibaanno, salaadiin aqoonyahanno dhammantood muujiyey sida ay u taageersanyihiin musharraxnimada xildhibaanka.<br />
<br />
Nabaddoon Xasan Cilmi Yaxye oo ka mid ahaa salaadiintii madasha ka hadashay ayaa xildhibaanka ku boorriyey inuu gaaro shacabka Somaliyeed oo dhan meel ay joogaanba kana dhaadhiciyo inuu ku hagi karo waddadii ay ku gaari lahaayeen himilooyinkii qaran ee ay waligood higsanayeen, isagoo dhiniciisana u balanqaaday iney si hagar la,aan ula  shaqshaqeynayaan.<br />
<br />
Canab C/laahi maxamed: Muqdisho Somalia.<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=618</comments>
 <pubDate>Sat, 21 May 2011 06:22:09 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Al Qaeda extends to Somalia, Yemen</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=614</link>
<description><![CDATA[By Sara A. Carter and Raza Khan THE WASHINGTON TIMES<br />
<br />
While Osama bin Laden and his No. 2, Ayman al-Zawahiri, are believed to remain in a tribal redoubt along the Afghan-Pakistani border, midlevel al Qaeda leaders are fanning out, recruiting new middlemen and establishing stronger bases in Somalia and Yemen, U.S. and Pakistani officials say. <br />
<br />
The moves reflect growing pressure on al Qaeda from U.S. drone attacks and Pakistani military operations that have killed nine of al Qaeda's top 20 commanders as well as Pakistani Taliban chief Baitullah Mehsud. <br />
<br />
"There are indications that some al Qaeda terrorists have started to view the tribal areas of Pakistan as an even rougher place to be," a U.S. counterterrorism official, speaking on condition of anonymity, told The Washington Times. <br />
<br />
"Some of these terrorists have undoubtedly ended up in Somalia and Yemen, among other places." <br />
<br />
On Sunday, John Brennan, the top White House adviser on counterterrorism and homeland security, delivered a letter from President Obama to Yemeni President Ali Abdullah Saleh asking for more cooperation on fighting al Qaeda's growing presence in the country. Mr. Obama also offered additional foreign aid to the poverty-plagued nation, according to U.S. and Yemeni officials. <br />
<br />
Militants also have been turning up increasingly in Pakistani cities. <br />
<br />
On Aug. 19, Pakistani authorities recovered the body of an Algerian, Abdullah Noori, a close associate of bin Laden's, in the Tehkal section of Peshawar, a Pakistani city that is the capital of the North West Frontier Province. According to local police, the body showed additional marks of violence. <br />
<br />
Pakistani police also arrested Saifullah, a Pakistani militant considered close to al Qaeda, in Bara Kahu, a suburb of Pakistan's capital, Islamabad. Police said Saifullah had moved from the Waziristan tribal region seeking medical treatment after being injured in a drone attack. <br />
<br />
On Aug. 28, police arrested 12 purported al Qaeda members, including Sudanese, Swedes and Turks in the Dera Ghazi Khan district of Punjab province. According to district police officer Muhammad Rizwan, the district, located at the crossroads of Waziristan, Baluchistan and Punjab provinces, has been a conduit for al Qaeda fighters and arms moving to and from Taliban-controlled tribal lands. <br />
<br />
The trend in some ways mirrors events following the collapse of the Taliban government in Afghanistan in 2001. For example, Khalid Shaikh Mohammed, the mastermind of the Sept. 11, 2001, attacks, was captured in Rawalpindi in 2003. Bin Laden and Zawahiri also have been rumored to be in Quetta, Karachi and Peshawar at various times since 2002. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
"Some of these terrorists have undoubtedly ended up in Somalia and Yemen, among other places." <br />
<br />
On Sunday, John Brennan, the top White House adviser on counterterrorism and homeland security, delivered a letter from President Obama to Yemeni President Ali Abdullah Saleh asking for more cooperation on fighting al Qaeda's growing presence in the country. Mr. Obama also offered additional foreign aid to the poverty-plagued nation, according to U.S. and Yemeni officials. <br />
<br />
Militants also have been turning up increasingly in Pakistani cities. <br />
<br />
On Aug. 19, Pakistani authorities recovered the body of an Algerian, Abdullah Noori, a close associate of bin Laden's, in the Tehkal section of Peshawar, a Pakistani city that is the capital of the North West Frontier Province. According to local police, the body showed additional marks of violence. <br />
<br />
Pakistani police also arrested Saifullah, a Pakistani militant considered close to al Qaeda, in Bara Kahu, a suburb of Pakistan's capital, Islamabad. Police said Saifullah had moved from the Waziristan tribal region seeking medical treatment after being injured in a drone attack. <br />
<br />
On Aug. 28, police arrested 12 purported al Qaeda members, including Sudanese, Swedes and Turks in the Dera Ghazi Khan district of Punjab province. According to district police officer Muhammad Rizwan, the district, located at the crossroads of Waziristan, Baluchistan and Punjab provinces, has been a conduit for al Qaeda fighters and arms moving to and from Taliban-controlled tribal lands. <br />
<br />
The trend in some ways mirrors events following the collapse of the Taliban government in Afghanistan in 2001. For example, Khalid Shaikh Mohammed, the mastermind of the Sept. 11, 2001, attacks, was captured in Rawalpindi in 2003. Bin Laden and Zawahiri also have been rumored to be in Quetta, Karachi and Peshawar at various times since 2002. <br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=614</comments>
 <pubDate>Fri, 11 Sep 2009 18:52:29 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Virtuosic Touch: Hodeide, a Life with the Oud and More *</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=613</link>
<description><![CDATA[Ahmed I. Samatar<br />
James Wallace Professor of International Studies and Dean of the Institute for Global Citizenship, Macalester College, St. Paul, Mn. USA. <br />
<br />
He is as distinguished as any Somali of national accomplishment. Still tall with a straight back, the gait strong, the mind in full alert, the greatest living Somali master of the oud (kaman), Ahmed Ismail Hussein, Hodeide, is now nearly eighty.<br />
<br />
<br />
Like almost a million of his compatriots, he is in exile from the continuing violent misery that is the Somali Republic. It is December 27, 2007. We just ended a delicious and long lunch at one of London’s best Indian restaurants, a stone’s throw from the British Museum. <br />
<br />
He looks as formidable as the late André Segovia, the renowned Spanish and world-class guitarist who transformed that instrument into a treasure of classical music. If Hodeide was born to a country more integrated into the world, he could have been regarded as the Segovia of the oud—famous, rich, and more…We are sitting in my hotel room on a cool day in London, one of his many kaman instruments lovingly held on his lap and the famous and big right-hand fingers itching to strike and set us in at once a tantalizingly sweet and sour mood.  <br />
<br />
There is little doubt that Hodeide is a gifted man, a virtuoso that not only can manipulate the strings to exquisite sounds, but has proven to be capable of astonishing patriotic and romantic song compositions. Moreover, his knowledge of Somali musical performance is among the most arresting, with discriminating judgments to boot. Even a cursory examination of his lifetime of artistry will find it difficult to disentangle his breathtaking technical potency from a deep-seated personal integrity and careful situational intelligence. <br />
<br />
This is particularly remark- able given the long years of exile and personal economic brittleness. Perhaps all of the above are part of his durable allure. Hodeide was an official guest of Macalester College in the summer of 2004, when he, in the company of other artists, such as Fadumo Qassim Hiloule and Abdinoor Allaleh, performed, to full capacity, at the Concert Hall. During this London occasion, I had an opportunity to persuade him to visit with me and respond to a few questions. We conducted the interview in Somali.<br />
<br />
Ahmed I. Samatar: Welcome Mr. Hodeide.<br />
<br />
Hodeide: Thank you, Professor Ahmed.<br />
<br />
AIS: Before we go further, what does the Somali word fuun mean to you?<br />
<br />
H: Fuun connotes artistic activities that are, at their most thrilling, even hypnotizing, and worthy of celebration. Such creation ranges widely, from musical mastery in the playing of the flute, the oud, the drums, beautiful singing voice, composition of drama or poetry, to painting, sculpture, and sweet writing. In short, fuun conjures up high quality artistic creativity—evocative power that is almost magical.<br />
<br />
AIS: How did you come to be a kaman player?<br />
<br />
H: From very early in my youth in British Aden [Yemen] I knew I had a fascination with music. Whenever I saw the police contingent playing their drums and marching, I would run to them, walk behind, and let myself imagine I was one of them beating on those drums. <br />
<br />
I would get carried away, losing the sense of time, until a member of the family would find me and take me home. At elementary school, I used every opportunity to turn the top of my wooden desk into a drum-like surface, with the fingers of both of my hands impatient to experiment. I became quite good at it and my classmates were impressed. Then an event of major significance happened: a man by the name of Abdillahi Qarshe arrived in Aden.<br />
<br />
AIS: You mean the legendary Qarshe? The composer of such classic nationalist songs as Qolaba Calankeedu Waa Caynee and Aqoon La’aani Waa Iftiin La’aan?<br />
<br />
H: Yes! But he was young and obscure then—all of that renown was years and years away. He grew up in Aden but left and then returned with a reputation as a Fanaan. I quickly decided to court his attention and, hence, offered to play the drums to accompany his oud performances. <br />
<br />
At this time, Qarshe was not highly skilled in his playing but he was distinctive in being the first Somali in the area to publicly and fully pick up the challenge and, in addition, began to sing against colonialism. I met him soon. One day, in an intimate setting, I began to touch and caress his kaman. He noticed this immediately, retrieved the kaman from me gently, and then inquired about what things my father had bought for me to enter school. I replied that the items were books and pencils. Qarshe said that was fine, but I should also buy a basic kaman. <br />
<br />
I took the advice to heart and within no time had my own piece. In this formative moment, Qarshe was key—he did not give me lessons, but he inspired and encouraged me to take up the practice. At the time I had bought my own kaman, the two artists who taught the techniques were the late Abdi Afweyne (who had done some performances in Djibouti) and Hassan Nahaari—iconic names in the early history of Somali kaman performance. <br />
<br />
They used to rent their pieces when they wanted to rehearse or perform. Since I had my own kaman, they needed me, so I got many opportunities to do my practice. After three months of intensive learning, I became more confident, with my name becoming increasingly associated with the instrument. You see, Ahmed, kaman playing is primarily dependent on rhythmic balance. The greater a performer’s inner sense of rhythm, the more stunning the sounds. That is the constitutive secret.<br />
<br />
AIS: Rhythm, what does it mean?<br />
<br />
H:  Rhythm has a number of elements, but two stand out, in my opinion: emphasis on a beat and timing or the movement of a touch. The first is the product of the concrete encounter between the appropriate part of the human body and the instrument; the second relates to the velocity of the action. But remember this: though both might seem mechanical in the first instance, the complete act is thrust forth by a less visible but a generative, sensitive, and indispensable force of artistic imagination.<br />
<br />
AIS: How long did you stay in Aden?<br />
<br />
H:  Until I became Doob Guraan. That is, till around the age of 25 years.<br />
<br />
AIS: Between early youth and Doob Guraan, did you perform occasion- ally or did you decide to dedicate your whole energy to mastering the instrument?<br />
<br />
H:  No, no! I became a total devotee, and the Somalis in Aden encouraged me a great deal. In a citywide carnival organized at that time, Somalis were invited to participate. I was one of the younger artists asked to make a contribution. Consequently, members of the community brought to me two white “traditional” sheets, or go’yaal, and draped them around me: one on the lower body, the other on the torso. This outfit, one I had never seen before that day, was accompanied by sandal shoes, “Faygamuur,” made of wood, and a prayer rug. <br />
<br />
It was really at once a strange and beautiful profile—a very unique and, for many, authentic Somali dress! Then I was handed the oud and per- formed solo. Other competing communities filled out a small orchestra. In the end, the combination of the dress and the playing of the oud, Somali style, created enough of an alluring moment for the judges to declare me the winner of the first prize.<br />
<br />
AIS: I assume at this time your parents were alive?<br />
<br />
H:  Yes.<br />
<br />
AIS: How did they react to the direction your interests and life were heading?<br />
<br />
H:  We were at war with each other—kick and punch became the medium of our encounters. For them, it was as if their boy was deciding to destroy his life before it even bloomed. You see, both of them hated and despised what we call fuun.<br />
<br />
AIS: Apparently, like the majority of Somalis of their age, and some of the other generations to follow, they believed a career in fuun was tantamount to failure and social disgrace?<br />
<br />
H: Yes!<br />
<br />
AIS: Did they ever change their minds?<br />
<br />
H:  They never did and, in fact, died disconsolate over what they felt to be my cursed fate. Fortunately, however, my father’s brother lived long enough to reverse his judgment and, therefore, gave me his blessings.<br />
<br />
AIS: Heavy sadness but a bit of sweetness, too! What period are we talking about? After the Second World War?<br />
<br />
H: Yes, right after the War. This is the time when Bellwo will appear as a genre in Somali singing and musical imagination.<br />
<br />
AIS: When did you leave Aden?<br />
<br />
H:  First time was 1949. I left Aden for the sole purpose of wanting to be heard over the new Radio Hargeisa. I arrived there and played the drums for the rising star, Abdillahi Qarshe. After a brief period, I returned to Aden. At this stage in my life, my competence in the spoken Somali language was elementary and poorly developed. It was my enchantment with fuun that taught me to appreciate the combined elegance and muscularity of the Somali language. Moreover, the political songs of the age were mesmerizing to me and, consequently, I threw myself into this cultural milieu.<br />
<br />
AIS: In Hargeisa, you stayed for a while and then, feeling excited, returned to Aden?<br />
<br />
H:  Yes. While in Aden, I took part in another competition, one focused on the composition of nationalist/independence songs that were being prepared for the grand celebration of 1960. My compositions were sent to Hargeisa. You see, when the independence of British Somaliland was being declared, the British colonial office in Aden arranged an impressive celebration, bigger than the one set in Hargeisa. <br />
<br />
At that time, Mr. Mohamed Hashi Abdi, an officer of Radio Hargeisa, was sent to Aden. Some members of the community convinced Mr. Abdi that I was a suitable young person to make an artistic contribution to the festival that would accompany the raising of the flag of independence. This was an instantiation of the famous exaggeration that Somali Adenis were known for! Mr. Abdi decided to record one of my compositions and gave it the name “Dhalad,” or Birth. That song became my initial identity and with it I moved to Hargeisa permanently.<br />
<br />
AIS: It was then the year 1960?<br />
<br />
H:  Yes.<br />
<br />
AIS: Who was at Radio Hargeisa? This is the institution and the city in which you would settle, correct?<br />
<br />
H:  Yes. When I left for the new Somali Republic, I was already registered as an employee of Radio Hargeisa, and a member of its artistic group. Mohamed Hashi Abdi took care of the details. But my formal host would be a man by the name of Abbas Dooreh.<br />
<br />
AIS: What form of transport did you take from Aden? A plane?<br />
<br />
H:  No, I took a boat to the tiny coastal fishing village of Meid. During those days, there was a cohort of young educated and professional Somali men who dominated social life in Hargeisa. To cut down on their uppity prominence, they were exiled to the remote outpost of Dayaha, near Erigavo. Among them were Abdisalaam Haji Aden, Hassan Ali Henery, Ku Adeyeh, Nine, and others.<br />
<br />
AIS: Who exiled them? The colonial British?<br />
<br />
H:  No. They were posted by the new Somali political and business leaders who became somewhat envious of this educated group’s popularity among the denizens of Hargeisa. The assignment was for the cohorts to teach at the new intermediate school in Dayaha, and Abdisalaam Haji Aden was appointed as the Principal. At Meid, the customs officer sent them word that a young man of “maddening skill” in playing the oud had arrived. <br />
<br />
The Dayaha associates sent me a vehicle, a nice vehicle—a Land Rover—immediately. When I arrived, they requested that I arrange a performance. In a few weeks, I composed a play called “Magaalo,” or Town. The day coincided with Eid celebrations. The event was supplemented with a fabulous football game the following afternoon. This was a success, so, after a few days, we decided to take the show to the tad bigger town, Burao, to the west. <br />
<br />
This was the first time in the modern history of Burao in which an artistic performance was brought to its citizens from further east. In addition, Burao lost a competitive football game to a team from Erigavo/Dayaha. Because of an ongoing but convivial rivalry, and in a well-understood friendly manner, we rubbed in both victories on Burao’s folks. A good time was had at first. But the occasion did not end in complete happiness. After the professionals and the young people, who loved the fuun, began to fix their admiring and intense attention on me, a bit of envy rose among the other artists. Some even went to the extent of pouring ghee in my oud instrument! This is the time when I composed this verse: <br />
<br />
Hadaanan ka cuslayn xagaaga cidlaay<br />
<br />
Ciirsilaay anna kaa calool go’ay. <br />
<br />
If I am not precious to you, Oh Ms. Nothing,<br />
And your succor is no more, I, too, have given up on you. <br />
<br />
I stayed in Hargeisa for a brief period and then I left for Djibouti, which was then a French colony.<br />
<br />
AIS: This was when, and why?<br />
<br />
H: I was just itching to see more places where fuun was popular. The year was 1961. At this time in Djibouti, the Afar community, though artistically not well organized, was the main political force. But the opportunities were plentiful. I threw myself into the Djibouti artistic and cultural vortex. The local artists inquired if I could help compose songs to go with a play they were eager to create. I replied in the affirmative. <br />
<br />
A journalist who was present inquired if I knew the Afar language. I responded in the negative but immediately announced to all that this piece of wood and strings, the oud, had its own ears to hear and understand. From that day, we established a bit of a partnership. The Somali community also received me well. But after a few very popular political songs, which were identified with me, the French colonial authorities became suspicious and uneasy enough to, in time, throw me out of the territory.<br />
<br />
AIS: Were there established artists at this time in Djibouti? If so, who were they?<br />
<br />
H:  There were a few. Prominent among the male singers was Mr. Said Hamarqoud. As for musicians, there was a young man by the name of Ibrahim Bay, who was part Somali and part Sudanese, and Nahaari’s nephew. There were also a few Djibouti-Arab musicians.<br />
<br />
AIS: How long were you in Djibouti?<br />
<br />
H:  I had spent about seven years in the 1960s. Later, I would live in Djibouti for another eleven years—all in all about eighteen years—longer than I had spent in the Somali Republic!<br />
<br />
AIS: When did you return to Somalia? Was this before Djibouti’s independence?<br />
<br />
H:  In fact, the French threw me out so I returned to Hargeisa, somewhat unwillingly. There, I put together a play with the title, Macal Cune Ma Muuqan Doonaa (He who eats the sheep’s dewlap can’t hide). I drafted a number of schoolteachers to participate. Among them were Mohamed Warsame, Faisal Omer, Mohamed Mogeh, and Abu Shiraa.<br />
<br />
AIS: Was this successful?<br />
<br />
H:  Very much so!<br />
<br />
AIS: How long did you stay in Hargeisa?<br />
<br />
H: About three months. The performance was recorded and the collection, I assume, is still in existence and available.<br />
<br />
AIS: Who were the singers and the musicians in Hargeisa at this time?<br />
<br />
H: This is the late 1960s. Among them were individuals of exceptional abilities: Maandeq; Magool; Iftin; Gudodo; Bahsen; Farahiya Ali; Young Hibo; Mohamed Suliman; Mohamed Mogeh; Ahmed Mogeh; Mohamed Yusuf; Mohamed Ahmed; Osman Mohamed; and Abdillahi Gujis. Musicians included Ali Fayruze; Mohamed Said; Mohamed Egeh; Mohamed Afweyne; Ali Deere; Abdillahi Hamari—the last an awesome flute player.<br />
<br />
AIS: Compared to other Somali Fuun centers like Mogadishu and Djibouti, how good was the talent pool in Hargeisa?<br />
<br />
H:  Generally speaking, when it comes to rhythm and, therefore, music- making, I believe that the southern Somalis are by far superior. Just think of the fantastic Hussein Banjuni and Ahmed Naji Saad, if not the second generation headed by the breathtaking oud master, Daoud Ali Mushaf. But when you compare poetic composition and luuq (singing), northern Somalis and Hargeisa seemed more captivating. Hargeisa at this time was the headquarters!<br />
<br />
AIS: What do you suppose are some of the reasons?<br />
<br />
H: I am not sure, for I have not fully studied this distribution of artistic endowment, but I can offer a pet theory. Somali northerners have been traditionally mobile (i.e., nomadic). Consequently, their sense of the repetitiveness and musical synchronization had been a bit underdeveloped. For southerners, being more sedentary might have given them a more suitable context to practice and innovate. More seriously, this might be a subject of intriguing research for young Somali scholars.<br />
<br />
AIS: In Hargeisa at this time, who were the reputable composers?<br />
<br />
H:  On the front row were such figures as the incomparable Hussein Aw Farah, Ismail Aw Ahmed, Yusuf Haji Aden, and Ali Suguleh.<br />
<br />
AIS: In the 1960s, how would you characterize the relationship between Fuun and the politics of post-independence?<br />
<br />
H: A few years after 1960, the nationalist fever, which was high, began to sag. One could feel a slow but creeping “cold” affecting the communal élan. It felt as if we had entered a post-honeymoon period in which what seemed like an era of limitless possibilities was quickly disappearing. One could hear some anti-regime Heesooyin (songs). The first of this incipient oppositional genre was composed by the renowned Huriyo.<br />
<br />
AIS: What were the central points of disapproval by the artists?<br />
<br />
H:  In the beginning, the main issue was rather petty. It related to a perception among some that the distribution of national ministerial appointments overlooked some kin groups. But one could sense the potential for greater danger, the beginnings of the divisive manipulation of communal identity by individuals greedy for self-promotion. Still, this feeling was marginal among the citizens, and many of us saw it that way.<br />
<br />
AIS: If, as you assert, “self-promotion” by the politically ambitious was tangential, why do you think the democratic and constitutional order lasted only nine years (1960–1969)?<br />
<br />
H:  You, Ahmed, and your colleagues who have spent years studying the evolution of contemporary Somali society are the appropriate people to answer that most difficult question. But from my perspective, I think it came down to a number of key elements: exaggerated expectations and a craving for unearned material privileges that began to blunt the daring and honorable creative mind and spirit. <br />
<br />
This was an early warning: if we, as people, didn’t see decolonization as the opening chapter of a long journey of hard work and nation-building, the future would be a massive disappointment. But few were paying any attention, for the majority was intoxicated with easy pickings delivered by the new political order and, particularly, the arrival of generous aid from outside. All in all, a normalizing of a corrupt small-mindedness started to eclipse social fuun that had moved listeners into civic belonging and action. <br />
<br />
President Aden A. Osman and Prime Minister Abdirazak H. Hussein tried hard to resist, by their example in leadership, a rising garaad xumo (imbecility) that equated raganimo (manliness) with the looting of the commons. Aden and Abdirazak were defeated in the elections of 1967. The national leadership passed on, through constitutional means, to Abdirashid Ali Sharmarke and Prime Minister<br />
<br />
Mohamed Ibrahim Egal. This new regime was very tolerant of corruption in its highest ranks.<br />
<br />
AIS: So, the military coup d’état spearheaded by General Mohamed Siyaad Barre took over the state, after the assassination of President Abdirashid Ali Sharmarke in October 1969. What was the mood and reaction of the Somali artists to this unprecedented national occurrence?<br />
<br />
H:  A strange mixture of sorrow and total exhilaration! We experienced sadness because of the violent death of Abdirashid, but felt joy because of the end of a detested leadership. Once the “Revolution” set in, Somali fuun began to be the object of state attention and investment. For the first time, artists were given international exposure by being sent to perform around the Middle East, Asia, and parts of Africa. Moreover, new recruits were brought in, as well as new instruments. Most significantly, an impressive and modern National Theatre was built, through the generosity of the Peoples Republic of China, at the center of Mogadishu. Artists of all stripes felt proud to an extent com- parable only to the sweet time of the coming of decolonization.<br />
<br />
AIS: Why do you suppose the military order made these laudable commitments?<br />
<br />
H:  To be honest, this was not solely as a result of a mission of national cultural revival by the Somali Supreme Revolutionary Council (SSRC). I think a major impetus came from the influence of the SSRC’s patron, the USSR. Culture as a source of propaganda—to give the new regime in Somalia an image of a cleansed nationalism—was a main objective, and the Soviets were masters in underscoring the deployment of cultural resources to consolidate the power and legitimacy of the SSRC. <br />
<br />
Here, I would like to add, however, that the Chinese functionaries we came to know were less instrumentalist; that is, they were not keen on manipulating the relations for the sole purpose of promoting the interests of the Peoples Republic of China. They were genuinely attentive to the improvement of Somali artistic facilities.<br />
<br />
AIS: Is it possible to suggest that given the fact that the SSRC mandated the writing of the Somali language, and the Fannaanniin were the main custodians of Somali poetic creativity, the SSRC support was authentically developmental?<br />
<br />
H:  Perhaps, but there is more to this issue that you need to note. You see, within the first few weeks of the life of the SSRC, the esteemed composer, Hussein Aw Farah, brought forth a song, Ii sheek maxaanqoraa, Ii Sheek (Tell me what to write, tell me!). Next came the play Afqalaad aqoontu miyaa? (Is foreign tongue equivalent to knowledge?) by the equally glorious composer, Ali Suguleh. The real pressure for cultural renewal was coming from many artists, whether as celebrated individuals like Hussein and Ali or lesser figures who would emit a memorable line or two. <br />
<br />
Artists of all types had become sick of the decay of civil life under the last civilian government. Once the change took place in late 1969, it triggered a national burst of creativity, and the SSRC was savvy enough to channel the intense feelings to suit the political moment. Consequently, the invitation was wide-open for composers, musicians, singers, and playwrights.<br />
<br />
AIS: Many propose that from 1969–1978, Somali Fuun reached a new zenith. Is this a viable judgment?<br />
<br />
H:  Very much so! It was like no other time, certainly not since.<br />
<br />
AIS: When did that momentum decline?<br />
<br />
H:  From my perspective, it was a problem of the leadership of the SSRC. Siyaad Barre’s initial star as a substantial new leader dimmed at three occasions. First was the moment in the mid-1970s when the<br />
<br />
Somali Revolutionary Party (SRP) was created. Rather than being the dominant figure over the two-dozen or so military officers that made the SSRC, the SRP became a huge conglomeration that brought its own unmanageable dynamics and numerous interests—many difficult circumstances for any one person to control. Second, the day he signed off on the war with Ethiopia (1977), he took the regime another peg down. <br />
<br />
Third, when the Somali army was defeated (1978) and Siyaad Barre did not offer his resignation to the nation, his legitimacy evaporated. By the way, if after the defeat, he solicited the advice of the Somali people as to where to go from there, I am confident that the vast majority would have blessed him to stay on. This is one of those rare moments that presents a rigorous test of leadership.<br />
<br />
AIS: Given the above and the onset of national disappointment, how did the Fannaanniin react?<br />
<br />
H:  The level of awareness of what was happening was, naturally, uneven among us. I, for one, decided to send a line to the Chief of the National Security Service (NSS). It went like this: Aaway doobbigii xoorku dusha ka marayay, iyo dooggay warka noogu darayeen (Where is that large vessel brimming with fresh milk and the lush grass they had promised)? Soon, the boss of the NSS sent a stern word to me to the effect that if I did not stop such mischief, they would see to it that my high reputation among Somalis would be ruined. This was bullying, not hogaamis (leadership), a foreboding signal (calaamad) of what would become the trademark of the regime’s form of governance.<br />
<br />
AIS: We now enter the decade of the 1980s. What were the memorable moments?<br />
<br />
H:  The overwhelming direction of Fuun composition became the lionization of Siyaad Barre. Increasingly, all institutions, including the SSRC, began to atrophy and their place was taken by an overblown Siyaadism. This profane personality cult drove many of us into internal exile. I, for example, decided to avoid reporting to work at the National<br />
<br />
Theatre and did not collect my paycheck for two months. My dejection became so acute that, in 1983, I once again moved to the now Republic of Djibouti. In 1986, Siyaad Barre visited Djibouti City to meet with then Ethiopian ruler, Colonel Mengistu Haile Mariam. Under the auspices of President Hassan Gulaid of Djibouti, the purpose was to reconcile the Somali Republic and Ethiopia. During one of the evenings, I had an encounter with Siyaad Barre. He inquired why I was living in Djibouti. I retorted that Djibouti was an old zone of comfort, the place that I had ventured from years ago to come to Mogadishu. <br />
<br />
He suggested that I return with him, but I declined. Nonetheless, I gave him some advice, including rescinding the ill-advised state policy of burning qat farms in the North. I told Siyaad that the armed resistance to his regime outside of the country was numerically tiny. However, any further alienation of the citizenry, particularly the destruction of qat farms, would create an exodus to dissent politics. My sense is that he was not listening. I think he internalized the sycophantic praise that became the routine of official symbolic production to such an extent that he saw himself as a paragon of truth and wisdom—Aabihii garashada—as his retainers or the tribalists in Mogadishu sang in those years.<br />
<br />
AIS: I assume that the deepening of regime illegitimacy and worsening conditions of civic life became an unavoidable preoccupation among the artists. Would you comment on this?<br />
<br />
H: Waa run (It is true)! Two series of songs stood out. One was called Seenlay (given the name of the letter S). Scores and scores of Abwaan joined the effort, with each contributing a line. This started with the song line, Saxarlaay ha fududaan (Saxarlaay, don’t be berserk). <br />
<br />
It reached the line, Dhulku waa sanqadhayaa, cagta saarimaynee, socodkeennu xeel iyo ha ahaado laba suul (the land is making noises, we will not put on our full feet, our walk should be clever and light on the toes). The end point of Seenlay was the symbolic presentation of a naxash (coffin)—the death of collective history! For some, the composition conjured up the need for a mobilization of serious resistance. The second was Deellay, whose impetus came from a poem authored by a man who was a member of the resistance group, the Somali Salvation Democratic Front (SSDF). In order to diminish the attraction of the poem, Siyaad Barre convened a number of major Abwaan. <br />
<br />
Those included Gaariyeh, Yum-Yum, and Hadrawi. The President gave them a mandate to respond to the poem effectively to such an extent that it would be “run out of public circulation.” Gaariyeh, known for his mental quickness, was the first to pick up the challenge, right in front of “the old man.” Gaariyeh said, “Digdheh deelka maansada.” During the long circulation in the Somali-inhabited lands, many contributed. <br />
<br />
This became a long composition, with multiple dimensions. Even I added a piece, with the concluding thought, Aan ka tashanno (Let’s deliberate together). My key point was to ask the nation that we leave the captain of the ship of state to do his work while the rest of us discuss, without violence, what to do next. Of course, you know now that such advice was not adopted and soon everything deteriorated from bad to worse and then to the worst of times.<br />
<br />
AIS: Who were the most significant Fannaanniin at this time—in the decade of the 1980s? Whose moon was visible?<br />
<br />
H: For composers, one would be, first, Hadrawi. Then there were Gaariyeh and Yum-Yum. But, of course one would have to also mention the long celebrated (from the beginning, decades ago) personalities such as the mighty Ali Suguleh, so creative and versatile. Whatever the occasion or the issue, Ali always brought forth a notable piece. He was endowed with the gift of matching poetic expression and the topic at hand. In any event, by the last years of the decade, the speed of the cascading social and institutional decomposition accelerated, with armed opposition engaging government troops on a number of fronts. By early 1991, Mogadishu itself exploded and the end of Siyaad Barre’s regime was complete.<br />
<br />
AIS: But for you, the decision to get out of Mogadishu and the Somali Republic was made earlier, right?<br />
<br />
H: Yes, as I said before, I left in 1983 for Djibouti.<br />
<br />
AIS: Who were you working with in Djibouti at this time?<br />
<br />
H:  Everyone who was involved in serious fuun. You know, the Djibouti Fannaanniin and leaders have always been sweet to me—that is, cordial, hospitable and caring. At this time, Djibouti was already so different than Mogadishu: more peaceful, open, and congenial.<br />
<br />
AIS: Who were the Somali cultural figures that received you so well in Djibouti? Could you name some of them?<br />
<br />
H: There were a number of notable individuals. These included Mohamed Abdillahi Rerash, a man of intellectual distinction when it comes to Somali history and culture, the late Ibrahim Gadhleh, who was a master of Somali language and literature, Hassan Elmi, Aden Farah, Shibeen, and many more… .<br />
<br />
AIS: How about the singers? Were there, at this time, Djiboutians who were recognized for the quality of their voices?<br />
<br />
H:  There were young and upcoming individuals but they were not regionally acclaimed persons yet.<br />
<br />
AIS: The time from 1991 to the present, over sixteen years, has been described by some of us as the era of violent political squalor, with associational life and national institutions no more. What about fuun? What has become of it?<br />
<br />
H:  Somali fuun has had the same depressing fate—maybe even more difficulties! The supreme mode of the vast majority involved in fuun has been depressingly instrumentalist, a kind of, as Somalis aptly say, “working solely for one’s stomach.”<br />
<br />
AIS: Are you saying that hardly anyone, in these sixteen years, has paid any attention to the national or collective agony?<br />
<br />
H: Yes! Everyone witnessed the toxic developments and the subsequent demise of national identity. Yet, from my perspective, the national cause was deliberately cast aside. That is, Iyadoo la arkayo ayaa laga dhaqaaqay (Everyone saw clearly but decided to walk away).<br />
<br />
AIS: So, parallel to the death of national political order was the evaporation of national fuun?<br />
<br />
H: Affirmative! You must realize that patriotism (a love of one’s country, not chauvinism) and the awaking and flourishing of the spirit of fuun are directly linked. It seems to me that when one is destroyed, the other is drastically diminished. More than anything else, a fannaan is literally orphaned in such circumstances.<br />
<br />
AIS: Now to some random and wide-ranging reflections. As you look back these past fifty or so years, since decolonization, and historically speaking, whom would you identify (according to your own taste and judgment) among the grandest of female singers?<br />
<br />
H:  There are many astounding women, and it is extremely difficult to name some and leave others behind. However, since you insist, I would name Maandeq and the late Magool. They were, to say the least, stupendous.<br />
<br />
AIS: Could you comment on each?<br />
<br />
H: Maandeq had, still has, the sweetest and most natural of voices; Magool, on the other hand, knew how to sing. The unrivalled raw talent was Maandeq’s gift but Magool excelled in the sheer effort of projecting her voice. The first was natural; the latter worked ever so hard at it. Here it is also important to mention Shamis Abokor, Gududo. She was a pioneer and remains a monument among the fannaanniin. More- over, there is the fantastic star, Asha Abdo. Besides in Somali, she could sing in Swahili and Arabic with equal gusto and effectiveness.<br />
<br />
AIS: How about the male singers of national stature?<br />
<br />
H: There are many here, too, and I am not comfortable in rank-ordering them. However, since you are insistent again (you are going to get me in trouble, Professor Ahmed!), here are a few names that are held in highest esteem among Somali communities around the world: Mohamed Suliman, Omer Duleh, Mohamed Mogeh, Mohamed Ahmed, and Shimbir come to mind. But Mohamed Suliman towers above all others in this way: he has the unique capacity to finish a long verse in a song without breaking his breathing rhythm. He has powerful lungs like the majestic Egyptian, Um Kulthum. In fact, you could light a matchstick and Mohamed Suliman, at his height, would not take a second breath until the whole stick burned out! Do you know how long that is? He is phenomenal!<br />
<br />
AIS: How about the composers?<br />
<br />
H:  There are categories. On the composition of romantic songs, the late Mohamed Ali Kariyeh is preeminent. When dealing with weighty social and historical circumstances, Abdillahi Dhodan’s command of Somali language and poetic insight is in the same league as the legendary poets, such as Ragge Ugas and Qamaam Bulhan. Of course, Hadrawi and Yum-Yum are also leaders. Ali Suguleh distinguishes himself in creative flexibility—he could compose to fit the moment and the type of audience. As I said earlier, the late Hussein Aw Farah, among the greatest, had a talent for anatomizing important political questions with a combination of stylistic elegance and profundity. And then, of course, there is Hassan Sheikh Muumin. <br />
<br />
Known for his ethical sensibilities and principled perspectives on the issues of the day, he goes down as Somali modern culture’s most discerning and merciless critic. He is not only a highly original dramatist, but he is also fearless. His play, Nebi Daayeer (The Prophet Monkey), during the tenure of Prime Minister Mohamed Ibrahim Egal, is one example of Muumin’s fortitude. Also, he is the only one who has the gift of creative fertility to compose a major play of two volumes.<br />
<br />
AIS: What about Abdillahi Abdi Shubeh? Where does he fit in the pantheon?<br />
<br />
H:  Oh, my God! He was the most impressive of the composers when it comes to majaajil (poetic comedy). It is critical to note that this talent is rare and the competence in the Somali language that goes with it is most demanding. At the same time, he was a most delightful human being.<br />
<br />
AIS: Among the many songs that you have composed, which is the one you judge to be the most significant?<br />
<br />
H:  I think most Somalis in the know have already weighed in on this. They believe, and I agree, that it is Uur Hooyo (Mother’s Womb). This was translated into English by the scholar of Somali language and literature, Professor Martin Orwin, of the London School of African and Oriental Studies. <br />
<br />
 Listen (2'49) to 'Urhoyo' performed by Hudeydi<br />
<br />
  Listen (2'06) to 'Ambaroodka', performed by Hudeydi and his daughter, Zeynab, at home in their own living room.<br />
<br />
  Listen (00'43) to Hudeydi describe the oud<br />
<br />
  Listen (29'52) to 'My Oud and I', an edition of Art Beat, BBC World Service, tx. January, 2003 which featured Hudeydi. The presenter/producer was Jenny Horracks<br />
<br />
Source: BBC<br />
 <br />
Mother’s Womb <br />
<br />
You, the abundant light<br />
<br />
That my eyes graze on<br />
<br />
Do not take me lightly<br />
<br />
You who shared<br />
<br />
My mother’s womb<br />
<br />
You born of my father’s back<br />
<br />
Who shared the breast<br />
<br />
We weaned from the same<br />
<br />
I shall never forget you<br />
<br />
Two born of a father<br />
<br />
Children who are brothers<br />
<br />
Who, whatever occurs<br />
<br />
Help and lend<br />
<br />
Each other a hand<br />
<br />
The soul is a pledge<br />
<br />
At the time of my death<br />
<br />
It’s you who’ll place me<br />
<br />
In the grave, and your hand<br />
<br />
Throw the final soil<br />
<br />
My human inheritance<br />
<br />
The one closest to me<br />
<br />
The trials of the world<br />
<br />
Have brought us apart<br />
<br />
I cannot endure<br />
<br />
Being on my own<br />
<br />
I sway with melancholy<br />
<br />
I’m no better off<br />
<br />
Than a lone son. <br />
<br />
AIS: When did you compose this?<br />
<br />
H:  In 1967.<br />
<br />
AIS: Why did you create it?<br />
<br />
H: My sisters, who were still living in Aden, had requested that the radio play for me an Arabic song by the Egyptian Mohamed Abdulwahab that focused on the value of brotherhood. When I heard this, I tried to find a Somali equivalent but to no avail. Consequently, I decided to author a Somali one for my younger brother. I had contributed to his upbringing and, hence, we had become very close.<br />
<br />
AIS: You have been in London for how long?<br />
H:  It has been twelve years since you helped me to immigrate from Djibouti and find refuge in the United Kingdom.<br />
<br />
AIS: What about your artistic work? Are you still performing? Is there still more juice left, as it were, in your creative engine (laugh)?<br />
<br />
H:  (A chuckle.) But of course! I continue, selectively, to play the oud. There are many invitations that come my way, from many lands, for Somalis are extremely fond of a serious oud performance. Moreover, I teach lessons every week. Professor Orwin is one of my students! As you can see, these two ouds in front of you accompany me wherever I go. This one next to you is always by my side—it is my qardhaas (amulet)! Your readers might be interested to note that I composed, in 2005, a piece that addresses the well-being of the whole earth, not just Somalia. Among the positive effects of an otherwise sorrowful diasporic experience is the potential to see oneself as not only a member of a new society (in my case, British) but, simultaneously, a citizen of the world. The piece is called Dhulka (Earth). It was translated by Professor Orwin. <br />
<br />
 <br />
Dhulka, dhulka, dhulka, dhulka<br />
<br />
Qumbuladii haddii ay ku qarxayso<br />
<br />
Dhagax la ridqay oo kaleetoo hadday ka dhigayso dhulka<br />
<br />
Dhirtuna dhuxusha haddii ay noqonayso<br />
<br />
ooy buuruhu dhalaalaan<br />
<br />
Dhimbiil iyo caleen iyo dhuub iyo<br />
<br />
Midna dhogor la arki maayo<br />
<br />
Dheddigiyo labood, dheddig iyo labood<br />
<br />
Midna dhaafi mayso<br />
<br />
Dharaartaas wixii dhaca kii dhihi lahaa<br />
<br />
Ayaa dhigay?<br />
<br />
Iyo kii lagu dhigi lahaa<br />
<br />
Midna dhaafi maayoo<br />
<br />
Yaynan dhaxal wareeginaa, yaynaan dhaxal hamaaninaa<br />
<br />
Yaynaan dhaxal wada dhimanin<br />
<br />
Buuqiyaha ha kaga dhawaajinina<br />
<br />
Qiyaamaha ha soo dhoweynina. <br />
<br />
 <br />
Earth<br />
<br />
The earth, the earth, the earth, the earth<br />
<br />
If the bombs explode<br />
<br />
If they make of the earth<br />
<br />
Pulverized stone<br />
<br />
If trees become charcoal<br />
<br />
If mountain glow<br />
<br />
The spark, leaves and bark<br />
<br />
Will no longer be seen<br />
<br />
Nor any living creature<br />
<br />
Male and female will not be spared<br />
<br />
The one who asks<br />
<br />
“Who did it?”<br />
<br />
And the one who is asked<br />
<br />
Will not be spared.<br />
<br />
Let us not all be disinherited<br />
<br />
Let us not all come to an end<br />
<br />
Let us not all die together<br />
<br />
Don’t make the trumpets sound<br />
<br />
Don’t bring the Day of Judgment near. <br />
<br />
AIS: In the diaspora, do you see much of your fanaaniin cohorts?<br />
<br />
H:  Yes, Fadumo Qassim, though much younger, is here and very attentive to my care. She is a charming singer and a compassionate person. Her son, Mohamed, is proving to be a talented musician. Maandeq lives in the city and I visit with her on occasion. Duneyo and Khadra Dahir are not too far, too.<br />
<br />
AIS: What about the future of Somali fuun?<br />
<br />
H:  This is a horrid time and the future does not look good. The younger generations are caught up in the downside of the rootless diasporic situation. Though there are some already on the horizon who have good voices, there is little originality in either their compositions or tune-making. Perhaps this is one of the forms that the revenge of national destruction takes. It is cruel. For the fannaanniin of my generation, our hearts are heavy with sorrow that comes with the snap of our common history and, thus, the loss of rich cultural heritage and autochthonous social spaces for artistic inventiveness. But, I hasten to add, we have not given up. My teaching of the oud is one small initiative to counter the devastating effects of the defeat.<br />
<br />
AIS: In these past sixteen years of national hard times, crystallizing in exile, are there any occasions that have given you uplifting memories?<br />
<br />
H: Yes! You would remember these two: in 1995, you visited me in London. A small group of us, including the fabulous singer, Abdinoor Allaleh, spent a whole afternoon and three-quarters of the night going over some of the most alluring Qaraami songs. I felt exhilarated playing the oud and recording those melodies for you. Do you have that disk?<br />
<br />
AIS: Certainly! It is in my study at home and I listen to it very frequently. It was an unforgettable day and night.<br />
<br />
H: The other occasion is my formal visit to Macalester College in July of 2004. You invited me and, in a full and lovely musical hall, requested that I perform solo for the large audience. I was touched by the dignity of the two nights: a well-behaved, enthusiastic, and mixed audience, and a splendid stage. This occasion reminded me of that lost time when we Somalis were a people proud of the best of our artistic heritage and genius and, most importantly, knew how to honor the talented amongst us. Instrumentally playing the classic love melody, Beerdilaacshe (Liver slasher), by the magnificent Abdillahi Qarshe, brought unseen tears to my eyes. Oh, what two nights those were!<br />
<br />
AIS: Last thoughts?<br />
H:  Ahmed, fuun is the mirror for and of society. At its best, fuun is divine—that is, beautiful and useful. It is the spiritual link between the human intellect and the surrounding reality. In this sense, fuun and politics are not strangers to each other. <br />
<br />
To be sure, in my opinion, fuun is more existential than politics and, therefore, deals with other spheres of human life, as well as touches rare strings of emotion and sentiments that offer visceral consolation. Moreover, even here, the artistic imagination not only sharpens our viewing of the world but also presents us with possibilities of how to understand, speak about, dream about, and conduct our lives. The images through which these are conveyed depend on, primarily, the capaciousness of the fannaan’s endowment. However, gololol (metaphor, in the case of poetic composition) and laxan (with regard to music and voice) are paramount.<br />
<br />
That said, then, mature fuun cannot totally avoid politics, particularly in Wakhtiga Culus (the heavy times). Those who assert that literature, culture, and politics never mix or ought not to interpenetrate (Isgal) are either nacasyo (idiots) or they have a hidden “political agenda” that they don’t want others to know about. The first are ignorable; the latter are at once dishonest and pernicious—a view and its correlative actions that demand from us consistent foojignaan (alertness) against it. In short, fuun is suitable for expressing aesthetic beauty and giving voice to collective aspirations for development that brings forth qayir (transformation). The greatest poet of Somali society in the post-colonial era,<br />
<br />
Abdillahi Sultan, Tima’ade, typified both dimensions. In the case of the latter, he detected and warned us as early as the mid-1960s that a new craving for material things not earned was blunting, if not superseding, the daring, honorable, and creative mind and spirit of the Somali urban people. This was among the first signs of the now fully enveloping syndrome: psychotic and humiliating politics, torpor, and beggary. <br />
<br />
Timaade summoned a different vision: order, reverence and justice. So, despite the horror of the age, I believe a fannaan can help restore some of the depleted spirit of a community. This, might I declare, is the task waiting for the few that still survive from my generation and certainly those who are coming after us. Perhaps you scholars and we fannaanniin could think of collaborating to both preserve Somali artistic excellence and work on the moral resuscitation of our ummad (people). I suspect that the wellsprings of scholarly talent and fannaannimo are not too dissimilar…<br />
<br />
AIS: Not only are you a grand fannaan, but you have also spoken like a sage. Much obliged, Master Hodeide.<br />
<br />
H: Thank you for the opportunity, Professor Ahmed! <br />
--------------------------------------------------------------------------------<br />
Notes<br />
<br />
* Permission to reproduce the interview has been given by Bildhaan and Macalester College.<br />
<br />
 1. I have decidedly adopted the anglicized spelling of names and places. The exceptions are moments when the title of a composition and/or its full rendition is at stake. In these situations, I have followed the Somali orthography. Here, “x” is a substitute for “h” and “c” stands for the common Arabic letter ‘ayn.<br />
<br />
 2. For some details on Qarshe’s life, see Mohamed-Rashid Sheikh Hassan, “Interview with the Late Abdillahi Qarshe (1994) at the Residence of Obliqe Carton,” Bildhaan: An<br />
<br />
International Journal of Somali Studies, Vol. 2 (2002): 65–83.<br />
<br />
3. I can testify to the judgment of the three southern musicians. Decades ago, when I was a very young radio newscaster at the national network in Mogadishu, I had many occasions to witness both Hussein Banjuni and Ahmed Nagi play a variety of instruments. <br />
<br />
They were enchanting, particularly with the oud. Last December (2007), while delivering papers and presentations during the 30th anniversary of the Somali Studies International Association, held at the city of Djibouti, I had the rare privilege of being invited to spend an afternoon and part of the evening (over seven hours) in the company of Daoud and other artists in the home of Abdinoor Allaleh. Though I had heard others speak about Daoud with some awe, this was my first direct encounter with him. <br />
<br />
Abdinoor was kind enough to organize the affair. It highlighted what, in the form of a small private concert, was a gift recording of Abdinoor’s singing of classical Qarami songs and Daoud’s playing the oud. They were a superb combination. Daoud’s abilities were stunning—he would play the instrument with such an exceptional vigor and tantalizing suppleness that one was made to think as if one was listening to a mixture of traditional oud and electric guitar. There is no question in my mind that he is a fantastic player and stands out among his generation. <br />
<br />
What a memorable time that was! The disk is now part of a collection that I listen to often and treasure. Finally, it is worth noting, too, that Daoud is also blessed with a clear, quasi-baritone and exquisite voice. To get a feel for both his oud mastery and voice, one should hear him and the legendary Maandeq singing together a famous song titled, Daalo.<br />
<br />
Source: Hiiraan.com<br />
<br />
<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=613</comments>
 <pubDate>Sun, 7 Dec 2008 02:00:55 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Dukaankaygu sow nabadda ma iibiyo?</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=612</link>
<description><![CDATA[©ccc2008<br />
Cabdillaahi Cawed Cige, Liverpool UK edleh@hotmail.com Dukaankaygu sow nabadda ma iibiyo?<br />
Maalintii la ii keenay waxa aan mooday in ay miridh kasta wax noqon karto. Waxa la iigu dhiibay kartuush si cad loogu muujiyay ‘Walax jabi og, fadlan dhankan u taag’. Tabtii la iigu sheegay, ee aan farriinta meesha ku qoranna ka akhriyay ayaan kartuushkii u qotomiyay. <br />
Habeenkii koowaad ee kartuushkaasi u hoydo dukaankayga il iyo baal isuma keenin, waan werweray, aroortiina neef weyn baa iga soo boodday markaan hubsaday inuu weli halkiisii yaallo oo sidii kor ugu jeedo. Habeenkii xigay tabtii oo kale, oo kii xigay, oo toddobaad iyo mid kale, iyo bil iyo sannad iyo sannado badan, kartuushkii halkiisii uun buu soo yaallaa, kor u jeedaa, waxba kuma kordhaan waxna kama dhacaan.<br />
<br />
Aroortii dambe ayaa waxa booqasho kedis ah iigu yimi Fajac, oday aannu weligayo jaar ahayn se aan meheradda sidii aan u furay food soo gelin. Waa Fajac oo naaxay, aad u naaxay, kolkii hore inuu bararay ayaan mooday, markii se aan neefneefsigiisa iyo kelyaha xaydhu haraacyaynayso arkay ayaan gartay sida xaajo tahay, ninkuba wuxuu la cifanayaa baruur. <br />
<br />
“Waar Daahir bal warran?” ayuu cod dirqi kaga soo baxay igu bariidshay, oo kadinkii dukaanka isku soo maqiiqay.<br />
“Waa nabad Fajac ee soo dhaaf”<br />
“Oo maxaan soo dhaafaa meeshu waa cidhiidhiye, maxaad albaabka intan le’eg meheradda ugu samaysay?” ayuu isaga oo hadba sin kadinkii ku soo jujuubaya yidhi. Waxa aan ku sigtay inaan idhaahdo ‘adigu maxaad sidaas ugu naaxday? Sow tan magaaladu wada caatada engegan ah, ma guurti baad noqotay?’ Haddana kuma aan dhicin, waxa aan is idhi ninkaas macmiisha cusub ah ha iska eryin, waxa kale oo aan ka werweray in aan nabadda dukaanku hayo waxyeelleeyo.<br />
<br />
“Soo fadhiiso Fajac” ayaan ku idhi oo caagad kuwa saliidda ah oo ii kursi ahayd uga kacay. <br />
“Waar miyaan meesha kursi kuu oollin?” ayuu igu yidhi.<br />
“Maya, laakiin jawaan baan dhulka kuu gogli karaa”<br />
“Sidaas baa la qaatay” intuu yidhi ayuu isaga oo gacantiisa midig cuskanaya sidii dayuuradihii Ruushka ee taangiyada waaweyn qaadi jiray si laxaad leh, se hab iyo maamul ka muuqdo dhulka u badhi dhigtay.<br />
<br />
Uuuuf! Naqas baa iga soo booday, in odaygaas dhulka ku sii socdaa habaas kiciyo oo habaaskaasi nabadda kartuushka shelefka saaran ku jirta waxyeelleeyo ayaan ka baqayay, ma se dhicin. Mijin xun oo baarixi u eg ayuu docda kala soo baxay oo halkan barbarkiisa ah ku daadsaday. Intii uu meesha fadhiyay qof keli ahi dukaanka ma soo gelin kolka laga reebo gabadh xarragoonaysa oo afka iyo wejigaba casaysatay oo intay soo gashay xammuurad, diyaana iyo qasil i weydiisay, markaan idhi ma hayona degdeg u baxday. <br />
<br />
“Ma Xaraf baan ku arkay mise Hargeysa Kilaab?” ayuu aniga oo aan fahmin waxa uu ujeedo i weydiiyay. Aniguna baqdin aan ka qabo in aan nabadda waxyeelleeyo awgeed ayaan ku idhi: “Labadaba”<br />
<br />
Beryahaas odaygu i bartay ayaa laba yaryar oo ciyaal ahna la igu salliday. Dukaanka kadinkiisa iyaga oo ku gabbanaya ayuun baan maalinwalba arkaa. Maalintii dambe ayaan meel rukun ah ugu gabbaday oo mid ka mid ah dhab siiyay. Qaylo ayuu ka tolay. <br />
<br />
“Maxaa dukaankayga kugu salliday?” markaan idhi, “bisadda soo gashay ayaannu eryanaynay” ayuu iigu warceliyay. “Aabbahaa iyo bisaddaba kud ee maalin dambe haddii aan dukaankayga kadinkiisa kugu qabto waad arki doontaa” ayaan ugu hanjebay oo sii daayay.<br />
<br />
“Way inoo tahay” ayuu iigu hanjebay isna. Armuu dayuuskaas yari nabadda waxyeelleeyaa, ayaan ku fekeray. Waa Fajac haddana, wuu sii naaxay, intii toddobaad ka hor aan ku ogaa saddex laabkeed ayuu le’eg yahay, waar sidaas maxaa ka dhigay ayaan is idhi.<br />
<br />
“Waar Daahirow bal warran?” ayuu igu bariidshay. <br />
“Nabad weeye Fajac” waxa aan ka yaabay jawaanka qaadi doona ee uu mijintiisa dayuusadda ah ku cuni doono maanta. <br />
“Waar sidani si maaha ee meheradda laba ferdedood ka dhig” ayuu talo igu siiyay. Oo ma adigaa macmiil laba ferdedood ka soo gashaba haysta, muxuu kaa waalayaa tolow.<br />
<br />
Maalintaas dukaanka kadinkiisa ayuu iskaga qayilay, aniguna arrinkii labada ferdedood ayaan aad uga fekeray. Sidani si aan ku jiri karo maaha, haddii uu Fajac booqashada badiyo, maalinwalbana baruur hor lihi sii fuusho, miyaad jawaan debedda loo dhigo ku wadi karaysaa? Sow arrintaasi nabadda waxyeellaynmayso? Hammigaas aniga oo maskaxdayda ku kobcinaya ayaa labadii dayuus ee yaryaraa halkaas ka soo muuqdeen. Waa la jabay, dukaanka kadinkiisu wuu furan yahay, haddii ay dalaq yidhaahdaan oo halkaas nabaddu saaran tahay toos u abbaaraan sow meeshaas ceebi ka dhicimayso, ka hor tag ayaan go’aansaday. Dhenged halkan iigu tiirsan ayaan la balaw idhi oo ciyaalkii cagta cagta u saaray. Cabbaar markaan eryay ee Oryantalka weydaariyay ayaan iskaga soo hadhay.<br />
<br />
“Waar maxaa kula haaday?”<br />
“Kuwaas yaryar ee dayuusiinta ah ayaa i ogaaday oo aan dukaanka ka eryayaa”<br />
“Dee bisaddooda usoo saar”<br />
“Bisaddee?”<br />
“Tii dukaanka gashay”<br />
Waar odaygu miyuu waashay, oo sowdigii kadinka eegayay maaha ma bisad baa ku dhaaftay. Waar wuu indhadarreeyay odaygu.<br />
“Adeer bisadi inama dhaafin”<br />
“Jaw, wallaahay dukaankay ku jirtaa”<br />
Waa la ba’ay, haddaa nabaddii go’day. Intaan hararaf idhi ayaan dukaankii isku shubay mise wallaahay bisad barabaro leh oo dhako buuran ayaa shelefkii nabaddu saarrayd dul yuururta. <br />
<br />
Qaaaaaaaaaaaaaaaq budh halkan ii yaallay ayaan kula haliilay oo is idhi madaxa dhalfiifaha kaga dhig, oo waa bisade way ii jartay, oo aan nabadda agteedii ku bashaaqiyay. Naxdin baa wadnihii iskay taagi gaadhay. <br />
<br />
Miyaaaw! Halkaas meel ah ayay indho guluub shidan la moodo igaga soo ifisay. Budhka kula kac ayaan ka fekeray, misna xusuustay ceebtii aan meesha ka dhigi gaadhay. Wax aan sameeyo aniga oo garan la’ ayuu Fajac oo debedda fadhiyaa ii dhawaaqay: <br />
“Waar Daahir maxaa ku helay ee aad la sanqadhaysaa?” <br />
“Fajacow waa bisaddii oo aan isleeyahay dukaanka ka saar”<br />
“Waar bisaddu jiirka meesha ka soo galay bay eryanaysaa ee iska daa oo soo fadhiiso”<br />
<br />
Fajac fajac badanaa, ma jiir baa dukaankayga ku jira. Aniga oo yaabban ayaan iska soo fadhiistay. Kolkaan salka dhigay ayaa bisaddii oo soconaysaa i dhaaftay. Markay dukaanka rukunkiisa ka sii leexanaysay ayay isoo eegtay, wejigeeda waxa aan ka akhriyay ‘dayuus wallee waanan kaa neefin ilaa aan jiirkayga dukaankaaga kala soo baxo’, aniguna in aan afgartay waxa ay ujeeddo oo aanan cid nabadda waxyeellaysa oggolayn ayaan indhaha uga sheegay.<br />
<br />
Sidii aan ka baqayay Fajac booqashadiisii way igu badatay, aakhirkii waxa ay noqotay in aan ninkan odayga ahi debedda ku qayili karin maalinwalba, aniguna dukaanka iyo nabadda baylihin karin, sidaas aawadeed in albaabka ferdedihiisa la kordhiyo ayay ka fursanweyday.<br />
<br />
Ceeb kale ayaa dhacday, odaygii Fajac wuu sii naaxayaa uun, ilaa maalintii dambe ay kelliftay in albaabkii labada ferdedood ahaa afar laga dhigo, afartiina lix laga dhigo, lixdiina siddeed, siddeeddiina toban ilaa dukaanka wajahaddiisii oo dhammi albaab noqotay. Bal haddaba waa taase yaa nabaddii kartuushka ku jirtay isha ku haynaya?<br />
<br />
Galabtii dambe goor casar ah oo aan maalintii oo dhanna dukaanka fadhiyay ayaa Fajac oo oday kale oo isna buuran wataa ii yimi.<br />
<br />
“Daahirow bal warran?”<br />
“Waa nabad Fajac”<br />
<br />
“Ninkanna waa saaxiibkay Amankaag, waa xoghayaha gaarka ah ee guddoomiye ku xigeenka kow iyo tobnaad ee golaha guurtida” ayuu hadal muujinaya in odayga kalena meel loo goglo iigu akhriyey. Maxaa aniga iyo xoghaye isu soo kaaya arkay, oo sow annagan odaygii guurtida uun ahaa isla liidanna maaha, haddii xoghaye yimaaddo sow guddoomiyena berri soo raacimaayo, oo maalinta xigtana odayadii oo dhammi imanmaayaan, miyaan dukaanka shaqadiisa, ilaalinta nabadda iyo marxabbaynta odayada isugu taag helayaa? Ma nin intaas oo meelood ka wada hoora baan ahay? Anigu ma gu baan noqon karayaa? Waar adeer xays aan iska ahaado marna da’a marna la waayo ee gu aanan biyihiisa iyo baaxaddiisa midna keenayn ha igu dirqiyina. Bal se si uun bay noqonne horta labadan iska sii debber baan is idhi.<br />
<br />
“Amankaag, soo dhowow adeer” intaan odaygii bariidinayay ayaan arkay bisaddii aannu is haynay oo iyana bisad kale soo kaxaysatay oo dukaanka soo gelaysa; “Ii yara kaadsha” intaan odayadii ku idhi ayaan dhankii bisadaha isu sii daayay. Bal ammuurtan kaalaya, bisaddii awel markay i aragto taw odhan jirtay ayuun baa isku soo kay mutuxday. Naftaydii ayaanba u baqay, waar adeer maxaa si ah. Odayadii baan dib usoo jalleecay, waxa aan maqlay Fajac oo i xamanaya: <br />
<br />
“Ninku waa nin wanaagsan, laakiin xilkan dheeraadka ah ee uu nabadda aan cidina muraad ka lahayn iska saarayo ayaa wareeriyay” ayuu ku yidhi Amankaag.<br />
“Oo imika xagguu u orday?”<br />
“Labadaas bisadood ee dukaanka soo galay ayay mid is hayaan, maalmahaasba way isugu jirtay, kolkaas iyagii buu ku ordayaa”<br />
<br />
“Oo maxaad arrinta wax uga qabanweyday sow nabadgelyada waxyeelimayso?”<br />
“Nabadgelyadu imika waa taam oo shuqashuqaynta waxba kuma noqoto, haddii aan dakhar ku dhicin oo aan lagaga dhiijin ruxmimayso, haddii ay ruxmiweydona risiqeennu wuxuu gelayaa futo jiir iyo cadaad. Sidaas aawadeed nabadgelyo niik caarak, ha iska futo xumaatee waxa ay u baahan tahay in la qaawiyo oo meeshan uu ku khabbaynayo debedda laga soo dhigo” ayuu ku dooday Fajac.<br />
“Waan gartay, oo waxa aad leedahay ninkani nimankii hore bahasha waa kaga fara adag yahay?”<br />
“Waar waa nin aan la qabsan xeerarka nabadda, wuxuu u haystaa inay nabaddu beed tahay, sidaas uun buu u koolkoolinayaa, inay ka dhacdo wax aan ka jecelahay wallaahay baanay u jirin, bisaddaas ayaan is lahaa way soo ridi doontaa kartuushka xun oo iyana waa mid segegerad ah, inay muruudka fadhiya masaajidka weyn wax isu yihiin baan u haystay ee bahashuba waa reer sariibadoole, bal aan ta ay maanta soo kaxaysatay eegno”<br />
<br />
Waxa ay ku hadlayaan oo dhan waan maqlayaa. Oo ninkan Fajac waxa aan u haystay oday weyn oo macruuf ah oo aniga wax ila wadee, oo ninku inuu nabadda ila ilaalinayo ayaan u haystaye, waar bal hooggan kaalaya. <br />
Halkaas marka xaalkaygii marayay ayaa talo igu caddaatay. Nabaddii oo halis ku jirta, bisadihii oo aan iga baqaynba, iyo odayadii oo gadhku gadhka aad moodday maaha igu noqday. Talo ayaan doondoonay, bisadaha la heshii ayaan ku goostay.<br />
<br />
“Naa heedhe bisadyahay inaadeer haddii aynu is afgaranno ka warran? Kalluun juuna la yidhaahdo oo wallaahay macaankiisa aad dhegaha qiiq ka keenayso ayaan kuu hayaa, bal ka warran haddii aynu heshiis saxeexanno?”<br />
<br />
“Waxba kama qabo, laakiin waa inaad saaxiibaddayna xisaabta ku dartaa”<br />
<br />
Waar heedhe billee bad isku faruurtay, oo awel heshiis bisado iyo dad dhexmaray hore ma u maqashay? Oo maxaa kaa galay wixii nabaddu ku badbaadayso yeel.<br />
<br />
“Waa hagaag, adiga iyo saaxiibaddaaba heshiis baynu yeelanaynaa, kalluun baana idiin qoran idinkuna nabadda kartuushkaas ku jirta ila ilaaliya”<br />
<br />
Waxba kama qabno intay igu yidhaahdeen ayay markay dhawr qasacadood oo kalluun ah ka saareen miiskii dukaanka iska dul seexdeen. Dhankaas dhan dheh. Halkaas markaan xal ka gaadhay oo aan is idhi nabaddii dhinacaas waa ka nabad ayaa cillad kale soo korodhay, ciyaalkii oo intii hore ka soo batay ayaa yimi.<br />
<br />
“Adeerayaal maxaa doonaysaan” ayaan ku idhi intaan qaar kala hor tegay, awel dhagac bay odhan jireen maanta se waa isa soo mutuxeen, col kaa shax waar yaa kaa dammiinta.<br />
<br />
“Bisadahayaga ayaannu doonaynaa”<br />
“Dee heshiis baannu bisadaha kala saxeexannay”<br />
“Heshiis annaga la’aantayo soconaya oo bisaduhu geli karaan baan jirin” Talo ayaa iga kala duushay, yaryarku biqimaayaan, bisadihiina way dhergeen oo iimaba jeedaan, odayadiina jaadkii baa ku duxay oo go’aankii ay kalfadhiga 125aad la tegi lahaayeen oo aan weli la isku waafaqin ayay ku murmayaan. Waxaas oo dhanba wax baa ka daran, dukaanku imika waa waddo halaq oo kadinkii yaraa ee aan ilaalin jiray maaha, albaabkiisu mid aan cidba ka celin karo maaha, nabaddii waa taas bannaanka taal.<br />
<br />
Adigu xiniinyo wixii igaga hadhay, intii bisadaha iyo odayadu iga saareen maahee, ayaan isku buuray oo yaryarkii heshiis la galay, nacnac joogto ah inay leeyihiin baannu isku raacnay. Waxa se arrintaas iga raacday waqdhac weyn, kun ciyaal ah ayaa meeshii isugu yimi oo wada macaandoon ah. Arrintaasi waxa ay ka cadhaysiisay bisadihii oo iyaguna kun bisadood oo kale keenay. Xaalkii wuxuu noqday halis, in nabaddu faraha ka baxdo ayaa xaajo ku sigatay.<br />
<br />
Meeshu waa dukaankaygii. Arrimaha maamulkiisa aniga ayaa iska leh. Magan wixii ii ah sida nabaddaas kartuushka ku jirta in aan ilaaliyo, dhiiggayga u huro, u dagaal iyo dedaal galo waa xil i saaran. Haddaba waxa aan idiin sheegayaa bisado iyo ciyaalow ii dhaafa dukaankayga inta aanay nabaddu faraha ka bixin.<br />
<br />
“Waar arrintan annaga ayaa Daahirow dhexgelayna ee nagu daa” ayay Fajac iyo Amankaag si wadajir ah u yidhaahdeen.<br />
<br />
“Idinku nimanka dunida igu kharribay baad tihiin, ma nimankiinna dukaankaygii albaabka keli ah ee aan ilaashan karo lahaa intaas le’ekaysiiyay baa maanta talo kale iisoo jeedinaya? Wallaahay waashmaan baan qoranayaa in aan ciyaal iyo bisado toona soo dhowaanayn”<br />
<br />
Taladaydii ayaan ku socday. Oday idaacadda Hargeysa Ingiriiskii qoray oo afaf badan ku hadla, laakiin imika asaasaqay oo weli in Ingiriis boqortooyo ballaadhan yahay u haysta, oo had iyo jeer kanaalkii Suweys iyo Naasir aan kaala dhammaanayn, se waashmaannimada aad ugu wanaagsan oo golihii murtida iyo madadaalada ee Muqdisho ilaalin jiray ayaan iska qortay. Xisaabtaba kuma darin in ciyaalku bisadaha eryan doonaan, bisaduhuna dukaanka dhex yaaci doonaan, odayguna duq dhacaya yahay oo turunturroon doono. Miridhkii ugu horreeyay ee uu shaqada bilaabay ayaa bisad xumi mid ciyaal ah u hanjebtay, isna wuu kula booday, halkaasay ka qaraxday, ilaahay baan ku dhaartee meeshaas waxa siigo iyo galaayuus ka dhacay waxa aad moodays seyladdii hilibka ee Hargeysa. <br />
<br />
Bisadihii iyo ciyaalkii waxa u dagantay guul aanay filaynba, kibir bay sii qaadeenba. Bisadihii waxa ay yidhaahdeen annagu hilibkan kalluunka ee qasacadaha ku huuray ma rabno, waa in kalluun nool oo boodboodaya oo aannu inta aanaan cunin eryanno naloo keenaa. Ciyaalkiina waa ka sii dareen, nacnac dambe oo aannu aqbalaynaa ma jiro ayay yidhaahdeen, waa in xalwad joogto ah nala siiyaa, Jimce kastana shaaglaydh dhooqo u eg Yurub na looga doonaa. Arrimahaasi wax aan qaadan karo way noqonwaayeen, nabadda in halis la geliyo ma oggoli.<br />
<br />
Talo kale ayaan goostay. Waxa aan samaystay ilaalo hub fiican oo wax dila sidata. Si kale oo nabadda lagu ilaalin karo ayaa ii muuqanweyday. Konton ninka ugu liitaa axmaq shiishka yaqaan yahay ayaan soo qortay. Dukaankii oo dhan baan ku xeeray. <br />
<br />
Ceeb kale ayaa se dhacday, in dalka oo dhammi wada ciyaal iyo bisado yahay xisaabtaba kuma darin. Aroortii dambe ayaan ku toosay dukaanka iyo agaagaarkiisii oo dhan oo wada ciyaal iyo bisado ah. Ilaaladii oo aan awelba ku ogaa geesinnimo ayaa iyana derbiyadii dukaanka qoryahoodii la fuulay. Fajac iyo Amankaag oo jaadkoodii iska cunaya ayaa iyaguna xiisadda meesha ka oogantay ku war helay, talo gabowday ayay iisoo jeediyeen: <br />
<br />
Intaan labada dhegood faraha geliyay ayaan ilaaladii ku amray inay ciyaalka iyo bisadaha shaqo ka qabtaan. Rasaas aan la isu miidaan deyin ayaa hawadii oo dhan qabsatay. Show bisadaha rasaasta lalama helo, ciyaalkii adigu askaxooda ayaannu gurray laakiin bisadihii dayuusiinta ahaa rasaastii lala waa. Sidii ilaaladii, wixii ciyaalkii ka hadhay iyo bisadihii, oo aan mid qudhi wax ka noqon, isu baacsanayeen ayaa rasaastii naga go’day, waar illayn hoog lama qarsado. Tii aan ka baqayay ayuun baa dhacday. Ciyaalkii iyo bisadihii oo isbaacsanaya ayaa dukaankii isla soo daf yidhi. Anigana taladaydii waxa ay noqotay kartuushkii nabaddu ku jirtay uun beegso. <br />
<br />
Amankaag baa la isugu kay keenay markaan arkay bisadihii oo aan kartuushkaba u jeedin iyo ciyaalkii oo bisadaha uun eryanaya. Sidii la isu daba meeraysanayay ayaa bisadihii oo midwaliba jiir naaxay, oo aad wallaahay Fajac oo dhal ah mooddid, sidataa dukaankii ka fushay, ciyaalkii wixii ka noolaana mid iyo bisad ayay tuurta ugu qaateen. Waxa isku soo hadhay anigii oo fajacsan, Fajac oo fajacsan, Amankaag oo amankaagsan iyo kartuushkii oo gees u ciiray. <br />
<br />
“Waar bal nabaddii aan ka wardayo” ayaan labadii oday ku idhi oo kartuushkii furay mise nag. Waa madhan yahay. Waxa aan kula dhacay qoorta mise konton dalool oo jiirkii naaxay ee bisaduhu qaateen ku sameeyay ayaa ka furan. <br />
<br />
Waxa aan aad ula yaabay oo weli madaxayga ka degi la waxa nabaddii aan dukaankayga ku hayay ee ilaalinayay ku dhacay. <br />
<br />
“Waar Fajac xaggaad u malaynaysaa inay u digarogatay?” ayuu Amankaag weydiiyay Fajac.<br />
<br />
“Horta aan u xiiqtirtee i sug. Kollay waxkasta oo dhaca nin Daahir uga lexejeclo badan helimaynee”<br />
<br />
Wax alla wax ay isweydiinayaan ma aan garan, mid se waan hubaa oo nabad waxa ay ka tashanayeen ma ay ahayn. Col kaa shax waar maxay bahashu soo jeed iyo werwer i badday, oo sow waxa aan dukaankaba u furtay hawl aan dhammaanayn.<br />
<br />
Xus: Maandooriyuhu degdegga uu maanka u doorin karaa waxa ay ku xidhan tahay xaddigiisa, qaabka uu yahay, iyo barta uu dhiigga maskaxda qabanaya ka raaco. Haddii uu qiiq yahay wuxuu raacayaa hawada la falgasha dhiigga wadnuhu tuuro, haddii uu yahay mid dareere ah oo lagu muday xidid dhiiggu xawdaa hayo wuxuu raacayaa dhiiggii. Haddii uu yahay mid lagu muday goob u dhow xidid maskaxda toos ugu xidhan, sida dareemayaasha sanka gudihiisa ku yaal, wuxuu maanka u istaadhayaa si degdeg ah. Nooc kasta oo uu yahay xaraaraddiisu way kacdaa, soo na degtaa. Siyaasadda, qabyaaladda iyo nabaddu ma u malaynaysaa inay qaabkaas oo kale u tarmaan, wax u dhimaan, waxna u anfacaan? <br />
<br />
<br />
©ccc2008<br />
Cabdillaahi Cawed Cige, Liverpool UK edleh@hotmail.com<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=612</comments>
 <pubDate>Wed, 30 Apr 2008 16:19:32 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Yaa Qalay Adoogay?</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=607</link>
<description><![CDATA[A. M. Yusuf  | wayeel@operamail.com<br />
 <br />
<br />
Walaal, kaalmee agoonta!<br />
 Sheekadan waxa qoray wiil yaraa ee agoon ahaan jiray. Waxa loo hibeyn, lagu na maamuusi agoonta Soomaaliyeed.<br />
_____________<br />
<br />
<br />
SOODHOWEYNTII MEYTIDA<br />
<br />
Absuge, agoonki Cabbeey Makaraan, haddii gadaal uu dib ugu noqdo carruurnimadii, waxa uu soo gocanayaa codkii hooyadii arooryada Khamiisaha ay isaga ugu digi jirtay.<br />
"Maandhow biriga waa Khamiis. Meytadii aa na soo haysa. Guriga ciyow wada haaq oo biyo na ku bilbil."<br />
<br />
Dabadeed hooyodii waxa ay aadi jirtay suuqa si ay uga soo iibsato waxyaabo kasta ee loogu baahnaan karay in cambuulo lagu sammeeyo -- sida digir, lamma kabbo oo sariir macsar ahayd, murxo buneed, kiilo sonkor, caleem shaahi, qorfo iyo heyl, jaawi… iyo alaabo kale. Maalmaha qaarkood, gooraha qaar, mararka ay faraxsanan tahay, waxa ay Absuge ugu qaadi jirtay "digri" ay ka soo baratay Siyaaradii Buubaaye Aw Makanne.<br />
Anbuulaa galleey la tuummi<br />
diireey ki ma'adehee;<br />
<br />
maneey dhaaysi [subag] eey leheen<br />
dhammaanteed dhagaanjiyaay…. <br />
<br />
Lix jir oo kale ayuu ahaa; ama se waa uu kaba sii yaraa. Isagu na si aabbehiisii ka geeryooday uu ugu soo dhoweeyo baraako kabkab ahayd; waxa uu aadi jiray Carragaduudda (meel berigeedii loo yaqaannay Dhiigtaarreey: waa meesha maanta ay dhacdo xaafadda Xamar Bile); Carragaduuddu se sidaas ugama sii fogeyn gurigooda; mararka qaarkood dhowr jeer ayuu ba iskaga daba laaban jiray si uu ciid kale uga keeno. <br />
<br />
Intii tabartiisa ahayd ayuu god yar yaanbo ku faagan jiray; ciidgaduudda na maroogsin ayuu ka soo buuxsan jiray. Madaxa saar ee la dhiikacso! Sidii qof wareersan waxa uu hadba geesaha ula dalanbaabbiyo ba; gurigii ayuu dib u soo tiigsan jiray; badanaaba, waxa uu iman jiray iyada oo ayan hooyo weli ka ba soo laaban suuqii Wardhiigley. Ciiddaas cusboon ayuu dhulkii ku kebbisi jiray.<br />
<br />
Absuge yaraantiisii kama uusan qaloon ama cabsoon jirin weydiimaha ku saabsanaa Eebbe Weyne, Nabow Maxamed, geerida, wedka, sheekh, shariif, xer, aw, khaliif, suufi, macallin, kabiir -- iyo waxa dadku ay ugu yeeri jireen, "geeri-gacan-dheer": cirfiid ka soo baxaya qabrigii lagu duugay ee cawooyinka dibadaha u meehannaabaya si uu u helo qof uu dhiigga ka miirto. Waxa uu is weydiin jiray in aabbehii ahaa marsoobbaxa la sheegayay ba iyo in kale? Weydiintan keliya ayuu dadka ka ba reeban jiray. Malaha ma aan uu doonayn in carruurtu ku caydo dadcunnimada aabbehiis? Aabbe dhintay? Aabbe bahaloobay?<br />
<br />
NIMANKII KHAMIISAHA IMAN JIRAY<br />
<br />
Fiidaddowga maalmaha Khamiisaha, habeenada Jimcooyinku ay soo geli lahaayeen, waxa gurigooda iman jiray laba wadaad iyo nin geeryooday. Shii Xanfar, indhool ayuu ahaa; Absuge ayaa ba ul kagaga soo hongeyn jiray aqal hoorri ahaa ee ugu oollaa buuladii Buur Hindi; iyo Macallin Fatuuro, nin aad u dhallin yaraa. Ninka dhintay waa Absuge aabbihii: waalid isaga wiilkiisii ba ay si uun u kala dahsoonaan jireen.<br />
<br />
Hayeeshee labada wadaad af uusan garanayn ayay cabbaaro ku wada daldalmi jireen. Waa dambe ayuu Shii Xanfar weydiiyay afka ay ku wada heesayeen isaga iyo Macallin Fatuuro. Cutushkii ayaa u sheegay in uu ahaa Qur’aan iyo Manaaqib. Si baas ayuu se ugu sii qeexay.<br />
"Leey ilaaha, sallalaahu wassallim! Hees maahin! Waa afkii Ilaahey. Waa warka keliya aas adoogaa haddaan kuu kasi karo bo."<br />
<br />
"Adoogeygi af Soomaali ma kasaayo miyaa?"<br />
"Afka dadka dhantay waa Khur'aan jaw."<br />
"Khuraan? Khuraanka af maashee waaye?"<br />
<br />
"Heeh! Heeh! Waryaa Khuraanka afkii Ilaaheey waaye! Af Carawi waaye!"<br />
"Aabbehay af Carawi ma yakhaannaa?"<br />
<br />
"Heey, nabee! Waa yakhaan. Waryaa! Siis u kaseynin? Khureyshti aas bo Janno la joogaahe!"<br />
"Habartayne iida af Carwiga ma takhaan?"<br />
<br />
Macallin Fatuuro ayaa wiilkii ku afjigay, "Arrooy! Ma habartaa? Yaa iida maa wili dhimatay hee? Xaadse geeri ugu saraadee, hiindadaa? Qumayahow!"<br />
<br />
Absuge oo argagaxsanaa ayaa weydiiyay, "Sidee ku barateen afka Ilaahey? Adii iyo Shii Xanfar ma horaad u dhimateen? Ma lamma cirfiidaad tihiin?"<br />
<br />
Cabbaarkaas goortii la marayay, macalinkii oo xanaaqsanaa ayaa Absuge dhoorkii dheeraa kaga dhegay, kolkaas na sidii ari Carbeed u jiiday, ula na dhowaaday bowd uu qariyay geedka saarsaarka la yiraahdo. Dhowr serbi inta uu ka soo goostay, iskugu na wada soohay sidii dawliga ceelkii, ayuu wiilkii haragga kaga siibay. Cod karaamo awnimo watay ayuu se ku qanciyay hooyo Biyood oo aad uga carootay dilka loo geystay agoonkeedii. Si ayan Biyood uga xummaan waxa uu ka raariday in wiilkeedii Sheydaan ka dhex hadlayay.<br />
<br />
"Ma cunug agoomahaan gacantaydaan u quuraa? Waxaan tumaayay ba waa shaydaanu rajiimiye," ayuu Aw Fatuuro cod naxariis laga dareemi karay ku yiri.<br />
Oday Xanfarkii uu Absuge usha u sidi jiray na waxa yiri, "Wallaahi, tallaahi, leey ilaaha sallalaahu! Fatuuroow. Ba'awga wili si oo faaylan u sii nig dhaw!" <br />
<br />
Dhawaaqii Shii Xanfar waxa uu maankii Biyood u tebiyay farriimo gacmaheeddii ka dhigay nacabkii u labaddibleyn lahaa wadaad u oomanaa dhiigga wiilkeedii. Hooyo si mintid ahayd ayay ugu qabqabatay, ugu na dhigaysay halgaadihii Aw Fatuuro uu Absuge ku jiidi-jiidii lahaa.Balowgii ayaa ka dhammaaday, wiilkii. Absuge se, waa ku ayaankaas! Nasiib badnayaa se! <br />
Haddiiba waxa gurigii mar soo wada galay adeer Faralle, adeer Jeesgooye, iyo adeer Diraac. Buuqii ka dhacay lagama wada sheekeyn karo. Ogow se, Aw Fatuuro dib dambe in uusan u imaan karin gurigaas ayaa si cad loogu sheegay.<br />
<br />
UURKUTAALLOOYIN<br />
<br />
Hal wax ayuu Absuge weligiiba se dareensanaa. Aabbehiisii loogu sheegay in uu guriga wax ka joogay ayuu intaas u cabanayay. Warcelin yar na kama uu helin. Waxtar na kama helin. Ciidan na kama helin. Dadnimo na kale, taas haba sheegin. Waxba isuma ayan ba ahayn. Aabbehaas dhintay. Absuge waxa uu ka qoomameeyay ciiddii uu dartii u soo qoday, u na soo daldalay… iyo gurigii uu awgii u hagaajiyay ba. Abbe wax-ma-tare ahaa.<br />
<br />
Mid kale na dareen ayuu u lahaa. Lama taaban karin ilmo adeer Jeesgooye. Lama maagi karin ilmo adeer Faralle. Sidoo kale, ilmo adeer Diraac. Ilmo adeer Yoolac, kuwaas yaa ba agtooda isku mari karay. Waa aabbeyaal dhaba ahaa. Waa abbeyaal noolaa. Meel xawaalo la yiraahdo na ilmahooda, hal maalin na, kagama ayan soo baadi jirin.<br />
<br />
MOODDO GEERIDA KU SAABSAN<br />
<br />
Haayoo dhimashadu ba waagaas waxa uu u moodi jiray "diiq geeryoonayay oo kale; wedka na, Oday Duurdaye oo kale". Odaygan, malaha, waa Soomaaliga dhabta ah ee Absuge uu weligii ba arkay. Duurdaye. Soomaali run ahaa. Duurdaye, si ka duwan sidii Absuge hooyadii, marrehii Shii Xanfar iyo awsaantii [digri-salaankii] Macallin Fatuuro ba, -- ama si loogu wada fahmo sida ugu wada wanaagsan: afkii Ilaahay -- waxa uu kaga sii kalsoonaan jiray faalkii Bucur Boordeel, iyo xiddigiskii Maaxi Mayow, iyo dhaawgii Siiddii Tarashle. Jinni iyo jaan sixir lagaga xijaabo adeegsiga suuligiisii cusubaa, Tarashle ayaa Duurdaye ku yiri,<br />
<br />
"Orgi raaya-dheeraa waa iniid baarlawaanka [suuliga] u khashid; haddii taaseeti ka bihi karinne, diiqoo ne allaa ka dhigee, muqsusha inii dhiiggoo luwu bafiyo [rusheeyo] waaye." <br />
Sidaas daraaddeed, maalin maalmaha ka mid ahayd, Oday Duurdaye waxa uu doonayay musqushiisii cusbayd in uu diiq ugu waqdhaacimo. <br />
<br />
Waxa ahayd lix-jirkii Absuge kahor. Berigaa isaga ahaa, berigaas dhiigga la qubi lahaa, ayuu Absuge la kulmay Oday Duurdaye oo weli u middi sahanayay si uu diiq-dooro u bireeyo. Markii ugu horreysay noloshiisa ayuu arkay diiq madaxbeelay oo iskaga daba wareegayay sidii in uu ka caweynay goob shabashabo. <br />
<br />
Laakiinse, haddana waxa uu arkay isla haddiiba sida biyo karkarayay haddana loo dhex kuday, dabadeed na baalashii lagaga sii wada rifayay, loo xuubsiibay, cadcad na loogu sii jarjarayay. Haddii se uusan arki lahayn tifidda iyo jarjarka diigga lagula sii kacay, waxa uu iska rumaysnaan lahaa in diiqu na dib ugu soo kici lahaa sidii Axabeeygii suuxsuuxi jiray oo kale.<br />
Faylasuuf yar ayuu ba Absuge ku soo baxay. Weydiin ba weydiin kale ayay oodda ka rogtay. Waxa uu had iyo jeer is-weydiin jiray:<br />
<br />
"Maxaa u wacan in Axabeey oo aan la qalin inta uu iska dhinto, sida diiqii na u rafrafto -- misana in uu dib iskaga soo noolaan karay?"<br />
Isaga ayaa isu warcelin jiray, "Mindhaa Axabeey isagu dad ayuu ahaa? Oo hee? Maxaa aabbehay haddaba u diiday in uu dib u soo noolaado? Ma Axabeey, cuuryaankaas liitay, tolow, miyuu ka ba sii abuuris liitay?"<br />
<br />
AARGOOSI<br />
<br />
Waa dambe ayuu adeer Yoolac ka bartay xeer Soomaaliga ugu mudanaa: "qofkii rubad gooyo ba; isaga na in la gooyo". Goor waxa la soo gaaray agoonkii, haddeer, uu isagii na wax dili karay. Qofnimo ahaan, baxaallii ahaan, wiilkii waxa uu ku soo baxay Yoolac oo inta taagan. Dad kale ayuu xataa ka bartay halyaynimadan: adeer Yoolac ba waxa Xamar ka soo ridday in uu dilo ilaal [askari] aabbihii Mudug horey ugu soo dilay. Wed, dable, ayaa toogtay awowe. Adeer Yoolac aabbihii. Waa murugo dhacday waagii Saldanadii Cali Yuusuf. Geesi, daddil, ayuu ba Adeer Yoolac u arkayay. Absuge waxa uu doonayay in uu noqdo geesi. Dilaa ku dhaqmo xeerarka aargudashada. Sida Yoolac ba.<br />
Awgii go'aankaas uu qaatay, maalin maalmaha ka mid ahayd, faylasuufkii yaraa, Absuge, agoonki Cabbeey Makaraan, halyay qaangaaray, waxa uu hooyo Biyood weydiiyay: <br />
"Ii sheeg! yaa qalay adoogay? Ma Duurdaye mise wed kale?"… <br />
.<br />
.<br />
.<br />
A. M. Yusuf | wayeel@operamail.com<br />
<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=607</comments>
 <pubDate>Wed, 30 Apr 2008 16:11:19 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Dharbaaxo</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=604</link>
<description><![CDATA[A. M. Yusuf | wayeel@operamail.com <br />
sow inaan dhunkado ciidda taan dhaxashadaa maaha? sow dhuuxa ubadkii ku jiray tuu dhursugo maaha? sow waxa dhalaan loo korshaa dhaqan rugeed maaha?… dhexdayada ninkii soo galaa ee dhibo ka doonaaya ee dhaan shisheeyaad wataa sow ku dhiman maayo? dhudhub oodan kii kula damca ee bohosha dheereeya isna kuu dhegoolaynayaa sow ku dhici maayo?…<br />
Bamfas, Cali Xasan: Dhambaal <br />
<br />
Ilaaloda Garruun Unturow, labo maryoclas, ayaa isla murdinayo hambo ay  soo reebeen saraakiil Tigree ahaa. Qalbacyada dariishadoha /Xeradii  Banaadir Astedader/ [Maamulka Banaadir] oo rasaastii ka soo dusi jirtay  awgeed u ekaaday canjeero Amxaaro, ayay ka daawanayeen Suuqii <br />
Boosto-Bulug oo bililiqo la buuxdhaafsanaa. <br />
<br />
Waxa kale oo ay arki kareen  halowga hoobiye ee kaga soo duulayay Xaafadohii Xamar qaarkood, kaasoo  iyaga ku beerayay lahasho jecleysiin in Soomaaliya ay degdeg dibadda uga  qaxaan, carro kale oo ay ka aadaan ba, kol ay ku tahay in ay raacaan  doonni taallaa buuraaleyda tuuladii Mareero; dabadeed na haba loo dhiftee hoos iyo gunta Gacankii Cadmeed si ay ugu dhintaan dhimasho madow ama ba kalluunkii ay weligood ka soo caagganaan jireen loo cunsiiyo iyaga oo weliba ku riyoon: sida ay uga dhex luflufan lahaayeen qashinqubka Buurohii /Nuqum/ iyo /Caybaan/ -- dukaafadoha tuuran waddooyinkii Sanca, magaalomadaxda dalkii Yemen. <br />
<br />
Mid ka mid ah labadii Maryacalas, Xeynuuf Fooleey, labaatan-jir ay bidaartu madaxiisa u hoolhooshay sidii ilmo qabo xiiqdheer, ayaa yiri, "Yac. Ee waa se ku ceebtaas. Madaxweyne la dharbaaxay! Biriga, dhaqankaan ku noolahay waa ciilkaanbiyaa. Geeriyaa noo wada qoran. Nabee <br />
waa mooggii ama la dalaabi jiray ama '/ha noolaato/' la qaadi jiray." <br />
<br />
"Haa haddoo!" Maryacalaskii kale, lixdan-jir aan afkiisa loo oqoon hal ilig, Tuuryare Meeyrre ayaa yiri, "been nacalleeyaa ku taal. Dabadhilif meel ii xanuuni mee. Diin, qarannimo, reynreen, dhereg, caafimaad, iyo awood aan soo lahaa jiray, iyo liibaan kastoo kalee la mahadiyo. Woyane <br />
na an Soomaaliya ima keenin; usna anigu ma keensan. <br />
<br />
Tigree inaw wax iga ba'sho maahee waxbo iima badin. Mooggaan se is dammoodo, ma rumaysa karo qiiroda say u gashay korkayga -- biri kasto ba kistoo xanaaq ah, ciil joogto ah -- hadba na ay damiirkayga u saaqday si aan ciyow loo dareemi kareynin. <br />
<br />
Ogoobeey lama sii ogaa karo dadnimada ay caroda qaarkeed kugu <br />
abuuri karayso. Igaarkaygow waa ka weynahee ogow. Dharbaaxada waa mid lagu kacshay awal ba Madaxweyne hurdaayay! Waxaan se rabi lahaay in ay kiciso Soomaalida wili iska ba hurdeyso. Yac. Waa se ku quurtaas. Farajirjirkaas. Taariikhdaas fooshaxun ee ilmoheenna loo dhigi doono!" <br />
<br />
Dabadeed Xeynuuf waxa u noqday dhegeyste aad ugu dheganugulaa waanooyinka iyo waayaragtida waayeelka. Oday Tuuryare ayaa haddaba sheekeyntii la wareegay: "Dowlad-ku-sheegta la yiraa Embegathi, igaarkaygow, ma og tahay saan ugu naxo! Baraareheeda oo dhan, xooggeera oo dhan, nooligeeda oo dhan, waxaw ku xiran yahay dhuuniqaatenimo, taasoo mar dhow na sii jiri doonin. <br />
<br />
Anigu waa halgami doonaa. Waxii igu dhaliyay inaan Madaxweyneha u hiilliyo bal aan in yar kaaga sheego -- sababta aan u go'aansaday inaan Tigreega ka aargudo. Sida geesiyaalka qaran ba, aniga na jecaylka dalkayga iyo ummaddayda ayaa i daaray, wiliba si gaara jacayl Soomaalinnimo. <br />
<br />
Bal se aan kuu sheego sababta aanan qurbe ugu dalaabi doonin. Hadda kahor ayaan Xeebtaas kula kulmay aabbe igala weynaa aabbeyaal Soomaaliyeed oo idil, ruun Mareero, hal sano kahor, waxyar kadib Maxkamadoha waagii laga adkaaday. Xeeb qurux badan. Qaxootiga reer Geeska Afrika meeshaasay ku kulmaan. Urur ama isutag ka aqli xun se abidkay ma arag. <br />
<br />
Waa meel qorraxdu xaanida u dubayso sidii qaloon digireed; duulku waa ba ay kuu faraxsan yihiin, waa ba kuu dhoollacadeeynayaan. Bal gees ka joogso oo day sida ay iskaga dabo meehannaabayaan. Marba horin ayaa ku soo ag mareyso xiran dhar uskag badan, kaasoo ay la gelayaan huurka badda goorta ay gaaraan dacalloda hirarka xoorinayaa ay ku soo maaxdumayaan; biyoha ayay haddana qunyar ugu sii dhex fogaanayaan, hadba na u tallabsan sitaahooy ka baqayaan hafasho iyo in meel mool ah ay ku dhex dhacaan. <br />
<br />
Inyar maahee intooda badan ma dabaalan karaan. Halkaas ayaad na ka sii garan kareysaa intooda shirqoolka burcadda badeedda ka sabatabbaxi doonto. In ay badda ka cabsanayaan waxaaad ku ogaan kareysaa sida ay hirarka uga soo kala yaacayaan. Halkii mowjad ee soo humbaalleeyn ba, waxa ay sababaysaa hirar qaxooti ah in dacalloda xeebtii ay ka soo fiigaan. <br />
<br />
Aabbehaas Soomaaliyeed ee aan ku soo hadalhayay, markii iigu horreysay oo aan xeebtaas ku arko si weyn ayaan ugu qushuucay, ugu na muraaqooday. Waxa jira aabbeyaal ay weynidoodu ciyoon ba ku kasbanayso. Waxa aad moodaysaa in aad heshay waalid noloshaada ka maqnaan jiray; aragtidiisii ayaa ku deeqeyso, xataa haddii uu kaa geeryoodo, adoogaas oo kale lahaantiisii awgeed, waa mid aanad weliga dib dambe u dareenteen wax agoonnimo la yiraaho. Kalgacalkii <br />
weynaa ee aan u qaaday… iyo aheey! qarracankii gadaalo iigu soo xigay. <br />
<br />
LA SOCO QEYB II ... JIMCEHA SOO SOCDA <br />
<br />
A. M. Yusuf | wayeel@operamail.com <br />
Khamiis, Febraayo 28, 2008 <br />
<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=604</comments>
 <pubDate>Mon, 3 Mar 2008 21:34:55 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Waa Kuma Abwaanka ugu Weyn Soomaalida?</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=603</link>
<description><![CDATA[A. M. Yusuf | wayeel@operamail.com <br />
<br />
Duur looma jabin geesigii dirirta waynaaye <br />
Kun kaloo ciyaar lagu dilay iyo dawgal baa jiray <br />
Oon deer deero u hardiyin sida dugaaggiiye... <br />
Wax badan baa karbaash lagu dirqiyey duq iyo wiilkiine <br />
Nin garkii camuud loo daray oo dabada loo xayday <br />
Oo ulo dubka iyo jiirka suga lagu daliigaayo <br />
Oo kuman dadkiisii ahaa daawasho u joogto <br />
Oo aan la diirine farxaan lala dareeraayo <br />
Waa dabac idiin gooniya oon duulna waafaqin <br />
Afqallooc: Sheekh Bashiir <br />
Abwaan Yuusuf Maradoon Cali waa nin ka dhashay Midgo la liidi jiray. Guri ijaar ahaa, Magool (aun) ay ku noolayd ee ku yaallay gadaalkii dambe ee Tiyaatarka ama Fiera della Somalia (Xaafaddii Sheekh Suufi), horraantii 70-meeyadii, ayuu galabihii ama fiidadkii tegi jiray. Yuusuf, halkaas, qol fadhi ahaa, ayuu soo joogi jiray inta uu doono. Cunto iyo qayilaad. Dabadeed na, cariish qeyb ka ahaa guri ay iska lahayd islaan la oran jiray Aay Faay Kafalle ayuu u soo hoyaad tegi jiray -- Wardhiigley. <br />
<br />
Dhowr dermood, weliba duug ahaa iyo hal jooderi oo qunbe ahaa ayuu agab oo dhanna ka qabay. Nin waxa uu ahaa inta badan qaadan jiray macawis qurxoon, jaakad, kabo saandal ah, iyo shaar iyo sigsaan iyo koofiyo cadcad. Joog ahaan mana dheereyn, mana gaabnayn. Nin waxa uu ahaa lagu manneystay fil Soomaaliyeed iyo gibil maarriin ahaa. Nin waxa kale uu ahaa la siiyay hiboda ka-sheekeynta, iyo soo-ifbixinta xatatooyin horey dadku aan ay u dareemi jiray. Isaga qudhiisa ayaa ba ahaa sidii "Hibo" -- waxa uu ahaa jilaa gole-joogsigiisu, iyo soohorjoogsigiisu ba ay dadweynuhu ku naalloon jireen. <br />
<br />
Nasiibdarro. Waa se abwaankaas weli dahsoon. Soomaalidu isaga waxba ugama oga sida misana ay heesohiisa wax uga wada og yihiin. Heesoha Yuusuf Maradoon waa kuwo, intoodii badnaa wada qarxay. Macenha, waa heeso u wada caanbaxay, loona wada yaqaanno sidii Magool. <br />
<br />
Waxa aan rumays nahay in Maradoon uu ka mid yahay abwaannoda ugu waaweyn ee Reer Waryaa. Waxa aan na u maleeyaa in aan og ahay sababtii uu u sammeeyay heestiisa la yiraahdo “Waqti”. Eeg sida fudud oo ay ereyadiisu u soo tebinayeen dareen culus, kaasoo aan ay weli Maryooleydu qaadan karayn jiritaankiisa. U fiirso farrinta uu 1963-kii u dirayay, gebi ahaan Soomaalida, gaar ahaan dowladihii loogu soo shubi jiray sanduuqyadii ma ahan dooorashooyinka, bal se qabyaaladda. <br />
<br />
Akhristow, bal intii cabbaar ah gasho hubkii uu xiran jiray -- cimaamaddiisii caddayd, bakooraddiisii... – oo habeentiriska na dib u celi. Gadaal ugu laabo Soomali-Jaceylkii jiray 1960-maadkii. Dabadeed, adiga oo jilaya noloshii Ina Maradoon, heeladkaas na dhex taagan, bal carceersi ku akhriso tuducyoda soo socda: <br />
<br />
"Waqtiyow dhismeha guud dowlad aan dhaliiloo .......[dhisme=doorasho] <br />
dhibaatda i gaadhiyo ka war qabin dharaar qura: <br />
dhaqankaan ku noolahay, <br />
dhallinyaro intaan ahay. <br />
<br />
*** <br />
dhegaha iyo araggaba <br />
ka dheeree agtayda <br />
aah aah aah aaheey!" <br />
<br />
Mooddo [fikrad] kasto oo soohdimahoodii la arki karayo waa mooddo kooban. Mooddadii kooban na waa fikrad yar. Waxii yar na male-awaalkeenna ma dherjin (buuxin) karyaan -- iska ba illow in ay hafiyaane. Mooddooyinka waaweyn se afkalqaad ayay kugu ridayaan. Waa ay ku hafin. Is weydii ama baaritaan ugu noqo hadaltiroda maansoole Soomaaliyeed oo badan.<br />
<br />
Ii soo hel tix ama maanso afkalaqaad, ashqaraark, anfariirk, naxdin, jaceyl, qarracan… iyo layaab kugu riday ama kugu abuurtay ama se kuu soo lahayd ba? Mooddooyin sida cirka, buuraha, habeenka madow ee xiddigohiisa na intaa inaga dul libiqsanaya, hawdka bahlo-galeenka ah ee dhawrta leh, iyo badaha oo ah kuwo inagu wada beerayaa lahashooyin aan abidkood nusqaamayn, kuwaas oo muugga maaankayagu aan uu wada qaadi ama ba wada qaadan kareynin. <br />
<br />
Markasta oo aad waxyaabohaas ka sii fekertaa na, waa mar kasta ay kuula sii fogaanayaan xuduudo aanand soo koobi kareyn. Haddaba, aan ku degdego in aan iska idhaahdo: "waxii aan la soo koobi kareyn waa wax waarayaa, waa wax abid si joogto ah u joogi, una joogi doono." <br />
<br />
Sida ay waxyaabohaas waayweyn ay male-awaalkeenna u hafinayaan, waxa jira iyana waxyaabo yaryar ee isla sidaas si ka geddisan inooga sii libdhaya meelo ama siyaabo bidhaantoodii hore aan ay isheennu u sii arki kareynin. Ama, waxa jira waxyaabo markoodii hore ba naga qarsoonaa, markaas ayaan awoodda male-awaalkeenna ku WEYNEYSAN kareynaa; dabadeed na waan qeexi kareynaa soohdimihoodii. Waxayaaabohaas inaga soo dhunsanaan jiray layaab dambe inooma ba yeeshaan goorta se aan iyaga daahyadii ka furno. <br />
<br />
Kaalintan waa doorka keliya ee suugaanta u gaadh ah. Waayo buraashka, qad kasta oo la daro, meel ka mid ah wadanehayaga kuma dhigi karo dareen lahasho sida ay maansado ugu qoomi kareyso dareenno aan koobneyn -- dareenno aan la sheegi kareyn meel ay ka soo billaaban iyo meel ay ku dhammaan. <br />
<br />
Maadama aan maanta hadlhayay abwaan Yuusuf Maradoon bal kaaga soo qaado hees kale ee uu kula hadlaayay walaashii nin saaxiibkay ahaa, kaas oo la liitay cudurka qaaxada la yiraahdo. Abbaayo weliba maalqabeen ayay ahayd. Ninkaas waxa loo yaqaannay “Fannaan”. Fannaan horraantii 1972 ayuu ciil awgii, dalkii hooyo, kaga dalaabay. Maalin kahor subaxii uu anbabixi lahaa ayuu duubay hees, iyo hees kale uu gadaalo ka qaadi jiray Axmed Mooge Liibaan (aun). Billaa ay maalin uun Abbaayo ogaataa: tiiraanyadii uu walaalkeed kala haayiray xaafaddii Wardhiigley. Isla sanadkaas ayuu ku dhintay magaalada Siyeedlow, NFD. Fannaankii, halkaas ayaa na lagu duugay. <br />
<br />
Heesta ma wada xasuusto. Mirta ugu horreysa se weligay ba ma illoobin: <br />
<br />
"Waxaa lagu ogaa gabar inay uurnuglaatoo <br />
Qofkii aabbahaa dhalay aayda laguma lummiyee <br />
Anba kuma illoobeen adoo u eg sideydee ....... [sarbeeb cudrkii Fannaan] <br />
Aqoon-yari carruurnimo iyo adoon eegin tii hore <br />
Ima ogide waxaan ahay ruux itaaldarreey. <br />
<br />
*** <br />
Abbaayooy macaaney Allaa igu ogsoonoo <br />
Abbaayooy macaaney immika waan soconayaa <br />
Aan se kula dardaarmee: maxaan kugu idhaahdaa?" <br />
<br />
“Aan se kula dardaarmee: maxaan kugu iraahdaa?”, su'aashaan dareenka ay qalbigayaga u direyso, dareen la halmaala: ma jiraa, haddee, Buraash iyo Sawirle Kale ee inoogu soo dhejinin karayaa bog internet-ka ah? <br />
<br />
Intaas oo dhaan waxa aan u soo dig iyo damleynayay, akhristow, si aan kuu dhacsiiyo in maansadu ka awood sarreyso, iskaba daa aslitaanka (sawiraadda); waa se mid xataa laga sii sare mariyay taariikhda iyo falsafadda oo la isku kabay. Laashimki reer Koonfureed xaw yiri, “Dhedhem moofaa leh; dhereg na maankaal”. Sidaas oo kale, waxa aan anigu odhan lahaa: “Dheeh, muuqaa leh; dhumuc na, maansaa leh”. <br />
<br />
Abwaan Maraddoon aragtida uu ka qabay nolosha waa mid aad u sii yareyd, aad na u sii budeysanayd. Isla goortan la joogo ayay weli u dhigantaa jariir (biriiq) aan ay arki karayn il Soomaaliyeed oo badan. Sow nooleha ama waxlaha qaarkood araggeena kama qarsoono illaayo, kuma darin, la inoo hooskeeno mikoroskoobka? Mooddooyinka, abwaannada qaarkood na waa tabtaas oo kale. Fiiro la'aan, kuma ogaan kareyno. Waa in aan maankeenna hooskeennaa, fiiroda na, kolba aan iskugu xoominnaa bar ka mid ah fikraddihii abwaanka. Ogow se, waxaa aalaaba dhacda, tiiyo aan ujeedno in misana aan ka ba ilduufno. Qatifow, qoryaha raro! Taas oo kale waa midda aniga i qabsatay. <br />
<br />
Waa dhigmo u baahan qoraallo dhaardheer. Waxaad oran kareysaa Abwaan Hadrawi, Abwaan Hebel, Abwaan Kale, Abwaan Kooyi… waa abwaanno wada muuqdo. Ogow se, wax kasto oo muuqdo misana ma noqdaan sida loo arkayo ama ba ay u eg yihiin; sida duwan oo ay uga caansan yihiin qofnimoda uu Abwaan Hadraawi ba ku lahaa, "Dhimir bay ku sareen dabool baali kaa dhigaye" (Dhulgariir) -- si ka sii mudan ayaa malaha jiri karta, si lagu sii kala ogaan kari lahaa, taas oo lagayaabee aynaan innagu weli ogaalkeeda lahayn: Waa kuma abwaanka ugu weyn Soomaalida? Haddee sidee ugu mudan ee lagu garan karayaa? <br />
<br />
Badarka ba haddaan la shiidin, hufin, laxoox kuu roon e; qoosh ba ma noqdo. Horta yaa abwaannadeednna inta buudeeyay, kala hufay, biyo ku radiyay, qooshay, kadib na rooti inoo wada cuntami karayo inooga dubay? Abwaannadeenna qaarkood waa dab, qaar waa dhardhaar (ama dhagax), qaar na waa dheef. Marka aan qaar kaaga sheego, Hadraawi iyo Maradoon iyo qaar kalee badan -- waa dheef. Inta harsan, male-awaalkaaga ayaan <br />
ku maamuusi lahaa. Akhrisrow, walaal, adiga ayaan kuu soo hibeyn. <br />
<br />
Abwaan Hadraawi ba waa uu carrabbaabay in ay jireen dad nolosha lagu aasay, mise? Ma taqaan ciddahaas la aasay? <br />
<br />
Maxay adiga adiga kula tahay? Bal adigu, haatan, dib isu weydii. Maxay ku nool yihiin maanta “dhallintii waddanka iyo dhulka”? Dowlad sidee ah ayay ku hoos nool yihiin? Salaan Carrbeey ba sow ma oran, “nin libin kaa xisdiyay xumihii waa yaabe”. Haddii aan la is xasdeyn, anigu ma arag abwaan, sida Yuusuf Maradoon, qiirooyin naadir ah ( qaali ah) igu dareensiin karay dadnimo aanan haddii kale kuu ba dareemi lahayn. <br />
<br />
Anigoo hataan cirroobay miyaan weliba garan la'ahay dareenkii dhaliilaysanaa ee uu Midgaanku horey uga soo qabi jiray mustaqbalka Soomaaliya? Haddii uu ereyga midgaan yahay mid tilmaamayo qolo xun, qolodaas waa, mindhaa, inta aan anigu ugu horreeyo; Yuusuf Maraddoon, marna ba midgaan noqon mayo uu. Midgaanku ba waa dagaaloogeha uun -- kabaleefkaas xun. Midkaas la dharbaaxay. Hal Tigree xataa , iska daa’ wax kalee, looma ba caayin!. <br />
<br />
Xeynuuf Fooleey waxa uu oday Tuuryare ku oranayaa ereyo xambaarsan dareenkii aan ka dhaxlay Ina Maradoon (Dharbaaxo), “... Biriga, dhaqankaan ku noolahay...” <br />
<br />
Xeynuuf waa qofnimadaydii qoraa. Qofnimadeydu waa Midgaan. Libaaxii Itoobiya ayaa igu soo galay cimilkii ii oodnaan jiray. Bulsho qeylodhaantayda maqlaysaa ama iga kicinaysaa na ma ba jirto. Keligay ayaan ahay. Midgaankii la haybsooci jiray oo kale ayaan noqday. Gaalo iyo islaan wax ii garabayaa na ma jiraan. Ma nabsi ayaan galabsaday? Ma walaalkay ayaan qixiyay? Maxaan kugu idhaahdaa? <br />
<br />
Muxuu yidhi Faarax Shuuriye, <br />
<br />
"Geesi libaax ku gawdiidsadee garab u hooseeya ...... [midigtii ay birtu xigtay] <br />
Oo ay guutadiisii ka kicin gocumalow aarka <br />
Ee uu guudka kala saaran yahay miciyo gaalleefa <br />
Gallad Eebbe mooyee in Ilaah uga gargaaraayo <br />
War sow inuu go'aa lama oga galowdu raageynin." <br />
<br />
Adkeeda, horta Soomaalida Maanta waa dad aan isu ba diirnaxeyn, miyaa? Sharafbeelka nagu dhacay, ii soo sheeg wixii aad ka tidhi Abwaanka Soomaalida ugu Weynow? <br />
. <br />
A. M. Yusuf | wayeel@operamail.com <br />
Khamiis, Febraayo 28, 2008 <br />
<br />
]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=603</comments>
 <pubDate>Mon, 3 Mar 2008 21:24:36 +0000</pubDate>
</item><item>
 <title>Maxaa Loogu Baahan Maansooyinka?</title>
 <link>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=602</link>
<description><![CDATA[Maxaa Loogu Baahan Maansooyinka?<br />
A. M. Yusuf | wayeel@opermail.com<br />
<br />
   "Wixii qooma aadmiga<br />
    Ee qabkiisa dhaawaca<br />
    Ayaa qeexi oo dhili<br />
    Oo sarbeeb ku kala qali"<br />
<br />
    Bashir Goth: Qudbigii Suugaanta<br />
<br />
MA OG TAHAY BISHII JANNAAYO abwaan lagu anqariyay af Soomaali, abwaan yaraantiisii na lagu barbaariyay dhaqan Soomaaliyeed, weynaantiisii na noolaan jiray nolol suugaaneed; sida misana suugaan baroordiiqeed ay uga dabo tagtay isla arooridii ay ku tiil xabaashii lagu soo aasay. Way! Allow, Soomaaligow, ogaan lahaydaa waxa aan uga jeedo ereyga aroori. Arrimoha aan dooni lahaa in aan halkaan akhristeha ugu soo bandhigo walow ay ka fog yihiin baroordiiq; ogow se wax ba ayaa jira igu dirqiyayo, haddii kale igu ba hodayo in aan Xasan Sheekh Muumin (1931-2008) soo carrabbaabo.<br />
<br />
Weli allaan si aad ah u gocdaa cod ilmoha xasilin ogaa, hees maanta ba weli carruurta Soomaaliyeed loo qaado, sida Eeddo Culuso ay ugu luuqeyn jirtay:<br />
<br />
 Hoo waa yaa Hoo waa<br />
 Habartaa ma joogto<br />
 Korya koonfur aadday<br />
 K abaheedii illatay<br />
 Kabaxkabax u roortay<br />
 Dammeer qaaq leh erisay<br />
 Sii socotaana moogi<br />
 Soo socotaa na moogi<br />
 Hurdooy Hurdooy kaalay<br />
 Indhaha Nuunnoow shab ku dheh<br />
 Shab ku dheh shalalax ku dheh…<br />
<br />
Yaa og inta aan reerkayagii ka sii socon doonno? Yaa og inta aan reerkayagii ku soo socon doonno? Laakiin se, heesta kore kolley waxa ay ubadkayaga u hurdisiin si ay nolosha dib ugu soo baraarugaan. Ma hubo  maansoda baroordiiqeed sida ay u xasilin kareyso rubad go’day? Waa se mid wax inaga barayso ilbiriqsiyo ka soo mid ahaan jiray mooddooyinkii iyo dareenkii, baxaalligii qarannimo, hankii Soomaalinnimo, himilooyinkii indheergaradnimo, halgankii suugaaneed, iyo yididdiilooyinkii Abwaankii tegay? Si kale haddii aan u idhaahdo, ma laga yaabaa in baroordiiq oo idil ay ku saabsan tahay uun "rajooyin hungoobay"? Ma garanaysaa waxa aan kaa wareysanayo? Billaa oo ay geeridu ina kedisaa tiiyoo Geedkeennii Quuddarreynta na, iska daa’ miro’e, wax la yidhaahdo man ama ubax ba aan uu weli midkoodna dhalin. Dareenkan silloon oo kale ayaan weligay u soo lahaa geerida ku timaad<br />
qof kasto oo aan jeclaan jiray. Geerida abwaan Xasan na kama reebbana. Marka aan si kale u eego ba, murugadeydu ba waxa ay ku saabsanaan wedka nolosha nagu qabsan karayo asii aan la iskana qaban kareynin. In kasto oo aan in badan u baroorto dadkaygii uu wedku ina kala qaaday, run ahaan, ilmoda iga daadanayso waxa ay waraabkiisii noqon uun geedkaas uurkayga ku dhex yaal; duul iil ka hoos la jiifiyay na, mindhaa, dib dambe uma soo kiciso. Waa se nadiga lala haleeli senge uu ruuggu caddaaday oo kale. Sow faraska ba looma karbaasho si uu u tiigsado dhul dheer? Haddaba, maansoda baroordiiqeed waxa ay kugu kicinaysaa halgaad xanuun badan; si aad u kordhiso hardaftii iyo raacdadii aad nolosha ugu sii jiri lahayd uun. <br />
<br />
"Ka gaar inta aad weli ka gaari kareysid," ayay na kugu canaanan. Sidaas awgeed, maansadu qalbigeenna ayay ku oollaan inta innagu aan weli u kala dhexeyn nolol iyo geeri –- if iyo iil. Eeg sida maansadu ay abwaanka u soo wehelinaysay laga soo billabo Dhabtii Hooyo lagu na geeyo Dhuuxii Boorama.<br />
<br />
Intii uu weli adduunka ku noolaa, abwaanku waxa uu maqli jiray hees-carruureedyo, hees-hawleedyo, hees-walwaaleedyo… illaayo gadaalo na, maleha, waa uu maqli jiray maansooyin qalaad, sida:<br />
<br />
    "waa shay macaane cuna mallaayga…"<br />
    ama<br />
    "goormaan ku raaxeysaheennaa arimaheennna…”<br />
    ama<br />
    "bacdaa dhuuqso yaan lagaa boojeyn…",<br />
    iyo<br />
    maansooyin kale oo iyaga la bah ah.<br />
<br />
Iska jir. Ha moodin in aan liidayo maansodan nooceeda ah ee aan aan anigu ula baxay dan-maal. Maanso dhalanteed ah. Maanso loo halabuuray, kuna saleysan danaysi uun. Maxaa yeelay waa maanso loogu dawgalay farriimo degdeg ah in ay maankayaga ku dhigto. Maansoda dhabta ah se, si ka duwan midda dhalanteed, waa marka hore, waa mid haditaankeedu (fahamkeedu) uu maanka kugu daalayo; waayo wax ay kaaga warceliso iska daaye waxa ay kuula iman, kuguna soo balleyn: weydiimo adigii ba kaa sii da’weyn. Aadkeeda, ma u fiirsatay gedda abwaan Xasan Sheekh Muumin, maansodiisa la yiraahdo “Aqligii Wanaagsan,” sida habdhaceeda uu ugu tilmaamayo duurjoogta, isu na barbardhigayo tankii iyo tayodii ugaadha; iyo sida isla haddana Soomaalidu ay waxyaabohaas qaafil uga wada yihiin, una u wada moog yihiin? Maxaa ku wacdaro ah, adduunka! Hayeeshee rogaalceliska, kucelceliska, hooriska heesta ee layaabka leh, "Aqligii wanaagsan itaal inuu ka roon yahay bal eegoo u fiirsadaay," adiga ayaan ba kuu deyn lahaa hadba midkood uun, midkoodii uu kaaga dhiganaan lahaa su’aal ama jawaab -- may, waxa aan uga jeedaa su'aalo ama jawaabo.<br />
<br />
Haddee kala garo. Goorta maansoda dhalanteed la adeegsanayo, ku-soo-celcelinta isla halkii hooris waxa ay akhristeha awoodsiinaysaa in uu durba aqoonsado tixo aan lagu larin ama labin: curis diimmoon. Si taa ka duwan, haddaba, maansoda dhabta ah, maansadoda farshaxaneed, ku-soo-celcelinta isla halkii hooris waxa loo adeegsadaa si loo fogeeyo feejignaantii dhegeysteha/akhristeha, mid doolaalo ku geyn dhul qurbe ah -- si loo raajiyo ama ba daahiyo fahamkii. Maansoda farshaxaneed waxa ay tooyan (doonaysaa) hawraarro gaw ah si ku-soo-celcelinta isla halkii hooris aan uu u yeelan isla ujeeddodiisii hore oo kale; waayo ma habboon in loo qaato, misana,  in abwaanku waayay tixo kale ee uu halkoodii ku buuxiyo: Ogow! Hoorisyoda farshaxaneed waxa ku kaydsan su'aalohii uu abwaanku dhafoorkayaga ku qodqodi lahaa.<br />
<br />
Aniga oo xuskii Abwaan Xasan Sheekh Muumin intaa ku soo koobi doono, sow gunaanad wanaagsan ma aha in aan ku soo afjaro, hees isaga ku xidhiidhin yahaaburkii kale ee fanka Soomaaliyeed -- Cabdillaahi Maxamed Maxamuud Xirsi oo loo yaqaannay "Qarshe"; -- teeryo inta uu weli fir ka harsanaan doono qolo Soomaali ah, weligeed ba, hees Soomaalida fari ama ba bari doonto:<br />
<br />
Aqoon la'aani waa iftiin la'aane<br />
Waa aqal iyo ileys la'aane<br />
<br />
Ogaada ogaada dugsiyada ogaada<br />
Oo aada oo aada wlaalayaal oo aada<br />
<br />
Waa oomanaa iyo abaare<br />
Omos iyo oon biyo la'aane<br />
<br />
Ogaada ogaada dugsiyada ogaada<br />
Oo aada oo aada walaalayaal oo aada<br />
<br />
A. M. Yusuf  | wayeel@opermail.com]]></description>
 <category>News/Wararka</category>
<comments>http://www.sirdoon.com/index.php?itemid=602</comments>
 <pubDate>Thu, 14 Feb 2008 21:38:26 +0000</pubDate>
</item>
  </channel>
</rss>
